ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
បញ្ហាមាត់ស្ងួត ឬហៅថា Xerostomia កើតឡើងនៅពេលដែលក្រពេញទឹកមាត់នៅក្នុងមាត់មិនផលិតទឹកមាត់បានគ្រប់គ្រាន់ ដែលនាំឱ្យបាត់បង់សំណើមនៅក្នុងប្រហោងមាត់។ ស្ថានភាពនេះអាចបណ្តាលមកពីកត្តាផ្សេងៗ រួមមាន ភាពចាស់, ផលរំខាននៃថ្នាំពេទ្យ, ឬការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មសម្រាប់ជំងឺមហារីក។ ក្នុងករណីកម្រ បញ្ហាមាត់ស្ងួតអាចបណ្តាលមកពីជំងឺមូលដ្ឋានដែលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ទៅលើក្រពេញទឹកមាត់។ លើសពីនេះ វគ្គខ្លីៗនៃមាត់ស្ងួតអាចកើតឡើងនៅពេលអ្នកស្រេកទឹក ឬមានការថប់បារម្ភ។
សម្រាប់មនុស្សមួយចំនួន មាត់ស្ងួតអាចគ្រាន់តែជាការរំខានបន្តិចបន្តួច ប៉ុន្តែសម្រាប់អ្នកខ្លះទៀត វាអាចប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងដល់សុខភាពទូទៅ និងសុខភាពមាត់ធ្មេញ រួមទាំងស្ថានភាពនៃធ្មេញ និងអញ្ចាញធ្មេញផងដែរ។ លើសពីនេះ មាត់ស្ងួតអាចប៉ះពាល់ដល់ទម្លាប់នៃការញ៉ាំ និងភាពរីករាយក្នុងការទទួលទានអាហារ។
ការព្យាបាលប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ជំងឺមាត់ស្ងួត អាស្រ័យទៅលើមូលហេតុបង្កនៃជំងឺ។
រោគសញ្ញា
អ្នកអាចនឹងជួបប្រទះរោគសញ្ញាទាំងនេះ ឬភាគច្រើននៃរោគសញ្ញាទាំងនេះ ប្រសិនបើការបញ្ចេញទឹកមាត់របស់អ្នកមិនគ្រប់គ្រាន់៖
- ដង្ហើមមានក្លិនមិនល្អ
- មានអារម្មណ៍ស្អិត ឬស្ងួតនៅក្នុងមាត់
- ទឹកមាត់ខាប់ និងស្អិតអន្តាយៗ
- ស្ងួតច្រមុះ
- ស្រេកទឹកខ្លាំង
- ស្ងួត ឬឈឺបំពង់ក និងសំឡេងស្អក
- ស្ងួត ឬមានស្នាមចង្អូរនៅលើអណ្តាត
- ការផ្លាស់ប្តូរការទទួលរសជាតិអាហារ
- ពិបាកក្នុងការដាក់ធ្មេញ
- ក្រែមលាបមាត់ជាប់នៅនឹងធ្មេញ
- ពិបាកក្នុងការលេប, និយាយ, ឬទំពារអាហារ
រោគសញ្ញាធ្ងន់ធ្ងរអាចរួមមាន៖
- ស្ងួតស្បែក និងភ្នែក
- ធ្មេញពុក
- មានកន្ទួលនៅលើស្បែក
- ឈឺសន្លាក់
ទឹកមាត់មានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការការពារធ្មេញពុក ដោយការលាងសម្អាតជាតិស្ករ និងកាកសំណល់អាហារចេញពីមាត់ ក៏ដូចជាការបន្សាប និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃបាក់តេរី។ នៅពេលដែលបរិមាណទឹកមាត់មិនគ្រប់គ្រាន់ វាអាចនាំឱ្យមានការលំបាកក្នុងការភ្លក់រសជាតិ ការទំពារ និងការលេបអាហារ ហើយថែមទាំងអាចប៉ះពាល់ដល់ដំណើរការរំលាយអាហារទៀតផង។
ប្រសិនបើអ្នកតែងតែជួបប្រទះរោគសញ្ញានៃមាត់ស្ងួត សូមណាត់ជួបជាមួយគ្រូពេទ្យជំនាញរបស់អ្នកដើម្បីទទួលបានការពិនិត្យ និងការព្យាបាលត្រឹមត្រូវ។
មូលហេតុ
បញ្ហាមាត់ស្ងួតកើតឡើងនៅពេលដែលក្រពេញទឹកមាត់មិនផលិតទឹកមាត់បានគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីរក្សាសំណើមក្នុងមាត់។ ក្រពេញទាំងនេះអាចនឹងដំណើរការខុសប្រក្រតីដោយសារកត្តាមួយចំនួនដូចជា៖
- វ័យចំណាស់៖ មនុស្សចាស់តែងជួបប្រទះបញ្ហាមាត់ស្ងួតជាញឹកញាប់។ វាអាចបណ្តាលមកពីកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ បញ្ហាសុខភាពរ៉ាំរ៉ៃ និងការប្រែប្រួលនៃរបៀបដែលរាងកាយបញ្ចេញជាតិថ្នាំ។
- ឱសថ៖ មានឱសថរាប់រយប្រភេទ (ទាំងថ្នាំពេទ្យបង្គាប់ និងថ្នាំទិញដោយខ្លួនឯង) ដែលអាចបង្កឱ្យមាត់ស្ងួត។ ថ្នាំដែលងាយបង្កផលរំខាននេះរួមមាន៖ ថ្នាំអាឡែស៊ី (Antihistamines), ថ្នាំបំបាត់ការតឹងច្រមុះ, ថ្នាំបន្ធូរសាច់ដុំ, ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់, និងថ្នាំសម្រាប់ព្យាបាលការថប់បារម្ភ ជំងឺបាក់ទឹកចិត្ត និងជំងឺលើសឈាម។
- ការខូចខាតសរសៃប្រសាទ៖ របួស ឬការវះកាត់ដែលប៉ះពាល់ដល់សរសៃប្រសាទនៅតំបន់ក្បាល និងក អាចបណ្តាលឱ្យមាត់ស្ងួត។
- ការព្យាបាលជំងឺមហារីក៖ ការព្យាបាលដោយគីមី អាចផ្លាស់ប្តូរគុណភាព និងបរិមាណទឹកមាត់ ប៉ុន្តែវាអាចកើតឡើងត្រឹមតែមួយរយៈប៉ុណ្ណោះ។ ដោយឡែក ការព្យាបាលដោយវិទ្យុសកម្មនៅតំបន់ក្បាល និងក អាចធ្វើឱ្យខូចខាតក្រពេញទឹកមាត់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលនាំឱ្យការផលិតទឹកមាត់ថយចុះយ៉ាងខ្លាំង អាស្រ័យលើកម្រិតវិទ្យុសកម្មដែលប្រើ។
- ការស្រមុក និងការដកដង្ហើមតាមមាត់៖ ការដេកស្រមុក ឬការដកដង្ហើមតាមមាត់ក៏ជាមូលហេតុធ្វើឱ្យស្ងួតមាត់ផងដែរ។
- ការប្រើប្រាស់បារី និងគ្រឿងស្រវឹង៖ ការជក់បារី ការទំពារថ្នាំជក់ និងការទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង ធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាមាត់ស្ងួតកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។
- ការប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀន៖ ការប្រើប្រាស់ថ្នាំញៀនដូចជា ម៉ាទឹកកកអាចធ្វើឱ្យខូចធ្មេញ និងបង្កឱ្យមាត់ស្ងួតធ្ងន់ធ្ងរ។ ការប្រើប្រាស់កញ្ឆាក៏អាចនាំឱ្យមាត់ស្ងួតដែរ។
- ស្ថានភាពសុខភាពផ្សេងៗ៖ ជំងឺទឹកនោមផ្អែម, ជំងឺដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល, ការឆ្លងមេរោគផ្សិតក្នុងមាត់ និងជំងឺអាល់ហ្សៃមឺសុទ្ធតែរួមចំណែកដល់បញ្ហាមាត់ស្ងួត។ ក្រៅពីនេះ ជំងឺប្រព័ន្ធភាពស៊ាំដូចជា ជំងឺ Sjogren ឬជំងឺ HIV /អេដស៍ ក៏ជាមូលហេតុចម្បងផងដែរ។
កត្តាហានិភ័យ
បុគ្គលដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ក្នុងការជួបប្រទះបញ្ហាមាត់ស្ងួត រួមមានអ្នកដែល៖
- កំពុងទទួលការព្យាបាលជំងឺមហារីក
- មានជំងឺប្រចាំកាយដូចជា ទឹកនោមផ្អែម, ដាច់សរសៃឈាមខួរក្បាល, អាល់ហ្សៃមឺ, ជំងឺ Sjogren ឬជំងឺ HIV /អេដស៍ ប្រើប្រាស់ថ្នាំដែលមានផលរំខានបង្កឱ្យមាត់ស្ងួត
- មានការខូចខាតសរសៃប្រសាទនៅតំបន់ក្បាល និងក
- ចូលចិត្តទទួលទានស្ករគ្រាប់ ឬអាហារដែលមានជាតិស្ករ និងជាតិអាស៊ីតខ្ពស់
- ប្រើប្រាស់គ្រឿងញៀនខុសច្បាប់
- ជក់បារី ឬទទួលទានគ្រឿងស្រវឹង
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ដើម្បីកំណត់រកមូលហេតុជាក់លាក់នៃបញ្ហាមាត់ស្ងួត អ្នកផ្តល់សេវាថែទាំសុខភាពនឹងពិនិត្យមើលប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្ររបស់អ្នកឱ្យបានហ្មត់ចត់ និងវាយតម្លៃលើឱសថដែលអ្នកកំពុងប្រើប្រាស់ រួមទាំងថ្នាំដែលទិញដោយគ្មានវេជ្ជបញ្ជាផងដែរ។ គ្រូពេទ្យក៏នឹងធ្វើការពិនិត្យនៅក្នុងប្រហោងមាត់របស់អ្នកដោយផ្ទាល់។
ក្នុងករណីខ្លះ ការធ្វើតេស្តបន្ថែមអាចនឹងត្រូវធ្វើឡើងដើម្បីវាស់ស្ទង់ការផលិតទឹកមាត់ ការថតស្កេនរូបភាពនៃក្រពេញទឹកមាត់ ឬការពិនិត្យឈាម។ នីតិវិធីធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យទាំងនេះអាចជួយកំណត់អត្តសញ្ញាណមូលហេតុបង្កនៃមាត់ស្ងួត។ ប្រសិនបើមានការសង្ស័យថាបណ្តាលមកពីជំងឺ Sjogren គ្រូពេទ្យអាចនឹងណែនាំឱ្យធ្វើកោសល្យវិច័យដោយយកសំណាកកោសិកាតូចមួយពីក្រពេញទឹកមាត់នៅបបូរមាត់របស់អ្នកដើម្បីយកទៅវិភាគ។
ការព្យាបាល
ការព្យាបាលបញ្ហាមាត់ស្ងួតគឺអាស្រ័យទៅលើមូលហេតុបង្ក។ គ្រូពេទ្យរបស់អ្នកអាចនឹង៖
- កែសម្រួលថ្នាំដែលបង្កឱ្យមាត់ស្ងួត៖ គ្រូពេទ្យអាចកែសម្រួលកម្រិតថ្នាំ ប្រសិនបើពួកគេយល់ថាថ្នាំដែលអ្នកកំពុងប្រើគឺជាបញ្ហា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត អ្នកអាចសាកល្បងប្រើថ្នាំផ្សេងទៀតដែលមិនបង្កផលរំខានឱ្យមាត់ស្ងួត។
- ផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យប្រើផលិតផលផ្តល់សំណើមក្នុងមាត់៖ ផលិតផលទាំងនេះអាចរួមមាន ថ្នាំតាមវេជ្ជបញ្ជា, ទឹកខ្ពុរមាត់, ទឹកមាត់សិប្បនិម្មិត ឬសារធាតុផ្តល់សំណើមដើម្បីរក្សាភាពរំអិលក្នុងមាត់។ ជាពិសេស ទឹកខ្ពុរមាត់ដែលមានជាតិ Xylitol ដែលផលិតឡើងសម្រាប់ដោះស្រាយបញ្ហាមាត់ស្ងួត អាចមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ឧទាហរណ៍ដូចជា Act Dry Mouth Mouthwash និង Biotene Dry Mouth Oral Rinse ជាដើម។
