ធ្វើការណាត់ជួប
និយាយជាមួយគ្រូពេទ្យទិដ្ឋភាពទូទៅ
ដុំពកដែលមានទឹកនៅខាងក្រោយជង្គង់ ត្រូវបានគេហៅថា គីសបេកឃ័រ (Baker cyst)។ វាបណ្តាលឱ្យមានការប៉ោង និងតឹងនៅបរិវេណនោះ។ គីសបេកឃ័រ ដែលគេស្គាល់ថាជា Popliteal cyst ជួនកាលអាចបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់។ នៅពេលធ្វើសកម្មភាពរាងកាយ ការសណ្តូកជង្គង់ឱ្យត្រង់ ឬការពត់ជង្គង់ខ្លាំង អាចធ្វើឱ្យការឈឺចាប់កាន់តែខ្លាំងឡើង។
គីសនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមគ្រូពេទ្យដែលបានរកឃើញវាដំបូងបង្អស់។ លោកវេជ្ជបណ្ឌិត William Morrant Baker បានសន្និដ្ឋានថា គីសប្រភេទនេះត្រូវបានបង្កឡើងដោយសារសារធាតុរាវដែលលេចចេញពីសន្លាក់ជង្គង់ដែលខូចខាត នៅអំឡុងពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៨០០។
បញ្ហាសន្លាក់ជង្គង់ ដូចជា ជំងឺរលាកសន្លាក់ (Arthritis) ឬ ការដាច់រហែកឆ្អឹងខ្ចី (Cartilage tear) ជាទូទៅគឺជាមូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានគីសបេកឃ័រនេះ។ ជំងឺទាំងនេះអាចបណ្តាលឱ្យជង្គង់ផលិតសារធាតុរាវច្រើនហួសប្រមាណ។
ទោះបីជាគីសបេកឃ័រអាចបង្កឱ្យមានការហើម និងការឈឺចាប់ក៏ដោយ ជាធម្មតាវាអាចធូរស្រាលទៅវិញបាន តាមរយៈការព្យាបាលបញ្ហាសុខភាពដែលជាមូលហេតុបង្កដើម។
រោគសញ្ញា
ជួនកាល គីសបេកឃ័រ មិនត្រូវបានគេចាប់អារម្មណ៍នោះទេ ព្រោះវាមិនបង្កការឈឺចាប់។ ប្រសិនបើអ្នកមានរោគសញ្ញា វាអាចរួមមានដូចជា៖
- ការឈឺចាប់ក្នុងជង្គង់
- ជង្គង់ឡើងរឹង (ស្ពឹកស្រពន់)
- មិនអាចបត់ជង្គង់បានពេញលេញ
- ជើង ឬផ្នែកខាងក្រោយជង្គង់ មានសភាពហើមនៅពេលខ្លះ
រោគសញ្ញាទាំងនេះអាចមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរ បន្ទាប់ពីអ្នកប្រើកម្លាំងខ្លាំង ឬបន្ទាប់ពីការឈរក្នុងរយៈពេលយូរ។
ប្រសិនបើអ្នកមានការឈឺចាប់ ឬហើមនៅខាងក្រោយជង្គង់ សូមទៅជួបគ្រូពេទ្យ។ ទោះបីជាវាមិនសូវកើតមាន ប៉ុន្តែរោគសញ្ញាទាំងនេះក៏អាចជាសញ្ញានៃការកកឈាមក្នុងសរសៃវ៉ែនជើងផងដែរ។
មូលហេតុ
សន្លាក់ជង្គង់ត្រូវការ ទឹកសន្លាក់ ដើម្បីរំអិលផ្នែកដែលធ្វើចលនា និងកាត់បន្ថយការកកិតនៅពេលជើងធ្វើចលនា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បញ្ហាសុខភាពបង្កមួយចំនួន អាចធ្វើឱ្យជង្គង់ផលិតទឹកសន្លាក់នេះច្រើនហួសប្រមាណ ដែលនាំឱ្យកើតជាគីសបេកឃ័រនៅផ្នែកខាងក្រោយជង្គង់។
កត្តាមួយចំនួនដែលរួមចំណែកដល់បញ្ហានេះមានដូចជា៖
- របួសរាងកាយលើជង្គង់៖ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យដាច់រហែកឆ្អឹងខ្ចី
- ការរលាកសន្លាក់ជង្គង់៖ ដែលអាចបណ្តាលមកពីជំងឺសន្លាក់ប្រភេទផ្សេងៗ
ការធ្វើរោគវិនិច្ឆ័យ
ការពិនិត្យរាងកាយ និងការសាកសួរប្រវត្តិវេជ្ជសាស្ត្ររបស់អ្នកជំងឺ ជារឿយៗអាចបង្ហាញពីវត្តមានរបស់គីសបេកឃ័រ។ ដោយសារជំងឺធ្ងន់ធ្ងរមួយចំនួនដូចជា ការកកឈាម, ជំងឺប៉ោងសរសៃឈាម ឬដុំសាច់ មានរោគសញ្ញាស្រដៀងនឹងគីសបេកឃ័រ គ្រូពេទ្យអាចនឹងតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តរូបភាពវេជ្ជសាស្ត្រដូចជា៖
- ការថតកាំរស្មីអ៊ិច៖ ការតេស្តនេះប្រហែលជាមិនបង្ហាញពីគីសបេកឃ័រដោយផ្ទាល់ទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវបានប្រើដើម្បីកំណត់ថា តើអ្នកមានជំងឺរលាកសន្លាក់ជង្គង់ដែរឬទេ។ ជំងឺរលាកសន្លាក់គឺជាមូលហេតុមួយក្នុងចំណោមមូលហេតុបង្កនៃគីសបេកឃ័រ។
- ការថត MRI ជាការប្រើរលកម៉ាញ៉េទិចដើម្បីផ្តល់រូបភាពលម្អិតនៃផ្ទៃក្នុងរាងកាយ។ ការពិនិត្យនេះផ្តល់ព័ត៌មានលម្អិតបន្ថែមដល់គ្រូពេទ្យអំពីមូលហេតុដែលបង្កឱ្យមានគីសបេកឃ័រ។
- ការថតអេកូ ជាការតេស្តរហ័ស និងមិនមានការឈឺចាប់ ដោយប្រើរលកសំឡេងដើម្បីបញ្ជាក់ថា តើដុំពកនោះជាដុំសាច់រឹង ឬជាដុំទឹក។
ការព្យាបាល
ក្នុងករណីខ្លះ គីសបេកឃ័រអាចនឹងបាត់ទៅវិញដោយខ្លួនឯង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិនបើគីសមានទំហំធំ និងបង្កការឈឺចាប់ខ្លាំង ការព្យាបាលគឺចាំបាច់។ ការចៀសវាងសកម្មភាពដែលធ្វើឱ្យរោគសញ្ញាកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ ក៏ជាវិធីជួយគ្រប់គ្រងស្ថានភាពជំងឺផងដែរ។
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ
ថ្នាំបំបាត់ការឈឺចាប់ដែលមិនត្រូវការវេជ្ជបញ្ជាដូចជា Acetaminophen ឬ Ibuprofen អាចជួយកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ និងការរលាក។
ការចាក់ថ្នាំក័រទីសូន (Cortisone) ឬស្តេរ៉ូអ៊ីតផ្សេងទៀត អាចជួយកាត់បន្ថយការរលាកក្នុងជង្គង់។ វាអាចជួយឱ្យគីសរួមតូច និងធូរស្រាលពីការឈឺចាប់ ប៉ុន្តែវាមិនអាចការពារការកើតឡើងវិញនៃគីសបានគ្រប់ពេលនោះទេ។
ការព្យាបាលដោយចលនា
ការធ្វើលំហាត់ប្រាណស្រាលៗដែលជួយដល់ចលនាសន្លាក់ និងពង្រឹងសាច់ដុំជុំវិញជង្គង់ អាចជួយសម្រាលការឈឺចាប់ និងរក្សាមុខងារជង្គង់ឱ្យនៅល្អប្រសើរ។
ការវះកាត់ ឬនីតិវិធីផ្សេងៗ
ការបូមទឹកចេញ គ្រូពេទ្យអាចប្រើម្ជុលដើម្បីបូមទឹកចេញពីគីស ដើម្បីឱ្យវាមានទំហំតូចជាងមុន។ នីតិវិធីនេះច្រើនតែធ្វើឡើងក្រោមការពិនិត្យអេកូ ដើម្បីភាពច្បាស់លាស់។
ប្រសិនបើមូលហេតុបង្កនៃគីសបេកឃ័រគឺជាបញ្ហាសន្លាក់ គ្រូពេទ្យអាចវះកាត់ដើម្បីកែតម្រូវបញ្ហានោះដោយការវះកាត់តាមរយៈការចោះរន្ធតូច។ ឧទាហរណ៍ប្រសិនបើឆ្អឹងខ្ចីដាច់រហែកបណ្តាលឱ្យមានការកកកុញទឹកសន្លាក់ គ្រូពេទ្យនឹងវះកាត់យកចេញ ឬជួសជុលជាលិកាដែលខូចខាតនោះ។
ការវះកាត់យកគីសចេញផ្ទាល់ គឺជាករណីកម្រ។ វានឹងត្រូវពិចារណាលុះត្រាតែវិធីព្យាបាលផ្សេងៗមិនមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយការឈឺចាប់ និងមិនអាចឱ្យអ្នកជំងឺដើរ ឬធ្វើសកម្មភាពប្រចាំថ្ងៃបាន។
