Table of Contents
Hội chứng chèn ép dây thần kinh không phải lúc nào cũng gây triệu chứng liên tục ngay từ đầu. Ví dụ, tình trạng tê bì ở bàn tay hoặc bàn chân có thể biến mất sau khi đổi tư thế. Tuy nhiên, triệu chứng thường tái phát khi bạn lặp lại cùng một động tác. Nếu chèn ép tiếp diễn, cảm giác tê bì có thể kéo dài hơn. Ngoài ra, người bệnh có thể bị đau rát, giảm sức cơ hoặc khó kiểm soát bàn tay, bàn chân. Cuối cùng, chèn ép kéo dài có thể dẫn đến yếu cơ hoặc mất chức năng vận động.
Các dây thần kinh ngoại biên kéo dài từ não và tủy sống đến hai tay và hai chân. Nhiều dây thần kinh đi qua những khoang hẹp ở cổ tay, khuỷu tay, đầu gối và cổ chân. Tại các vị trí này, nhiều yếu tố có thể thu hẹp không gian và gây chèn ép. Đó có thể là mô, mô sẹo, u nang hoặc thay đổi ở cấu trúc xương xung quanh.
Khi bị chèn ép, dây thần kinh không thể hoạt động bình thường. Dấu hiệu đầu tiên có thể là cảm giác châm chích hoặc tê bì ở một vùng nhất định. Sau đó, nếu chèn ép tiếp diễn, người bệnh có thể bị đau hoặc yếu cơ. Tình trạng này còn được gọi là bệnh lý thần kinh do chèn ép.
Mỗi dây thần kinh ngoại biên dẫn truyền cảm giác từ một vùng cơ thể nhất định. Đồng thời, nó điều khiển hoạt động của các nhóm cơ cụ thể. Do đó, vị trí và kiểu phân bố triệu chứng giúp xác định dây thần kinh có thể bị ảnh hưởng.
Các triệu chứng ban đầu thường xuất hiện từng đợt rồi tự biến mất. Đặc biệt, chúng hay xuất hiện khi hoạt động làm tăng áp lực lên dây thần kinh. Các triệu chứng có thể gồm:
Khi chèn ép bắt đầu ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cơ, người bệnh có thể nhận thấy:
Yếu cơ và teo cơ cần được đặc biệt chú ý. Lý do là tổn thương dây thần kinh kéo dài có thể không phục hồi hoàn toàn, ngay cả sau khi giải phóng chèn ép.
Chèn ép có thể xảy ra ở nhiều vị trí trên tay và chân. Mỗi tình trạng gây ra một kiểu triệu chứng đặc trưng, như đau, tê bì hoặc yếu cơ.
Hội chứng này phát triển khi dây thần kinh giữa bị chèn ép tại cổ tay. Tê bì hoặc châm chích thường ảnh hưởng đến ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một phần ngón áp út. Hơn nữa, triệu chứng thường rõ hơn vào ban đêm. Nếu chèn ép kéo dài, người bệnh sẽ khó cầm nắm hoặc thao tác với vật nhỏ hơn.
Ở mặt trong khuỷu tay, dây thần kinh trụ đi qua một khoang hẹp gọi là ống khuỷu tay. Tê bì ở ngón áp út và ngón út thường rõ hơn sau khi khuỷu tay gập lâu. Khi bệnh tiến triển, lực nắm và khả năng điều khiển các ngón tay cũng có thể giảm.
Cơn đau thường xuất hiện ngay dưới vùng mặt ngoài khuỷu tay. Ngoài ra, cơn đau có thể lan xuống cẳng tay. Các động tác xoay cẳng tay lặp lại hoặc cầm nắm đồ vật thường làm đau nặng hơn. Trong khi đó, cảm giác châm chích và tê bì ít phổ biến hơn. Vì vậy, tình trạng này khó phân biệt với các nguyên nhân khác gây đau khuỷu tay.
Tê bì dọc mặt ngoài cẳng chân và lan ra mu bàn chân có thể do chèn ép dây thần kinh mác chung gần đầu gối. Một số người bị vấp mũi chân khi đi bộ vì không nhấc được phần trước bàn chân. Tình trạng yếu cơ này gọi là bàn chân rủ. Do đó, dáng đi có thể thay đổi và nguy cơ té ngã tăng lên.
Dây thần kinh chày sau (posterior tibial nerve) bị chèn ép ở mặt trong cổ chân. Thay vì đau khu trú tại cổ chân, người bệnh thường thấy đau rát, châm chích hoặc tê bì lan khắp lòng bàn chân. Cảm giác khó chịu có thể lan từ gót chân đến vòm bàn chân và các ngón chân. Hơn nữa, triệu chứng rõ hơn sau khi đứng hoặc đi bộ lâu.
Chèn ép có thể xảy ra sau chấn thương. Mặt khác, nó cũng có thể phát triển dần do thay đổi ở mô xung quanh dây thần kinh.
Áp lực có thể đến từ thay đổi ở mô, khớp hoặc xương quanh dây thần kinh, gồm:
Áp lực lặp đi lặp lại quanh khớp và một số bệnh lý có thể làm tăng nguy cơ. Cụ thể, các yếu tố gồm:
Yếu cơ cần được đặc biệt chú ý. Nó có thể cho thấy chèn ép đã ảnh hưởng đến các sợi thần kinh vận động, chứ không chỉ sợi thần kinh cảm giác. Khi chức năng thần kinh suy giảm, các cơ bị ảnh hưởng có thể yếu hơn và giảm khả năng phối hợp vận động. Sau đó, chúng dần teo nhỏ.
Nếu chèn ép kéo dài quá lâu, sức cơ có thể không phục hồi hoàn toàn dù đã giải phóng chèn ép. Vì vậy, yếu cơ mới xuất hiện hoặc ngày càng nặng cần được thăm khám kịp thời. Điều này đặc biệt đúng khi yếu cơ bắt đầu ảnh hưởng đến vận động bình thường hoặc sinh hoạt hằng ngày.
Tê bì bàn tay không phải lúc nào cũng xuất phát từ cổ tay. Chèn ép dây thần kinh ở khuỷu tay hoặc vùng cổ cũng có thể gây triệu chứng tương tự. Vì vậy, bác sĩ kiểm tra những ngón tay nào bị tê, động tác nào yếu đi và tư thế nào gây triệu chứng. Kiểm tra cảm giác và sức cơ dọc đường đi của dây thần kinh giúp xác định chính xác hơn vị trí chèn ép.
Bên cạnh đó, một số xét nghiệm có thể hỗ trợ chẩn đoán:
Phương pháp điều trị phụ thuộc vào dây thần kinh bị ảnh hưởng, nguyên nhân chèn ép và thời gian xuất hiện triệu chứng. Ngoài ra, bác sĩ cũng xem xét sức cơ có đang suy giảm hay không.
Chèn ép mức độ nhẹ có thể cải thiện khi người bệnh hạn chế hoạt động hoặc điều chỉnh tư thế gây áp lực lên dây thần kinh. Các phương pháp có thể gồm:
Trong quá trình điều trị, bác sĩ có thể theo dõi cảm giác và sức cơ của người bệnh. Nhờ vậy, bác sĩ biết dây thần kinh đang phục hồi hay chèn ép đang tiến triển.
Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật trong các trường hợp sau:
Trong phẫu thuật, bác sĩ tạo thêm khoảng trống quanh dây thần kinh bị ảnh hưởng. Tùy nguyên nhân, thủ thuật có thể gồm giải phóng dây chằng bị căng, loại bỏ u nang hoặc mô sẹo, hoặc thay đổi vị trí dây thần kinh để tránh vùng hay bị chèn ép.
Thời gian phục hồi phụ thuộc vào mức độ nặng và thời gian chèn ép. Thông thường, đau và châm chích cải thiện trước. Ngược lại, sức cơ và cảm giác cần nhiều thời gian hơn để phục hồi. Nếu dây thần kinh đã bị chèn ép lâu, người bệnh có thể không phục hồi hoàn toàn.
Bạn nên đi khám và được đánh giá y tế khi tê bì có các biểu hiện sau:
Đặc biệt, yếu cơ xuất hiện đột ngột cần được xử trí khẩn cấp hơn. Hãy lưu ý nếu có thêm các dấu hiệu như méo miệng, khó nói, đau đầu dữ dội, mất thăng bằng hoặc yếu liệt một bên cơ thể. Những triệu chứng này có thể báo hiệu bệnh lý khác, chẳng hạn đột quỵ, chứ không phải chèn ép dây thần kinh ngoại biên.
Tại Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Quốc tế Vejthani, các bác sĩ chuyên về bệnh lý thần kinh ngoại biên đánh giá đặc điểm và sự phân bố của triệu chứng. Khi cần, họ chỉ định xét nghiệm chức năng thần kinh hoặc chẩn đoán hình ảnh.
Nhờ kết quả thăm khám, bác sĩ xác định vị trí dây thần kinh bị chèn ép và nguyên nhân gây chèn ép. Từ đó, bác sĩ xác định điều trị không phẫu thuật hay phẫu thuật giải phóng chèn ép là thích hợp.
Chèn ép mức độ nhẹ có thể cải thiện nếu người bệnh điều chỉnh hoạt động hoặc tư thế gây kích thích dây thần kinh. Ngoài ra, nẹp cố định, vật lý trị liệu hoặc hoạt động trị liệu cũng có thể giúp ích. Trong một số trường hợp phù hợp, thuốc hoặc tiêm corticosteroid giúp cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, nếu yếu cơ tiến triển, xuất hiện teo cơ hoặc có cấu trúc bất thường gây chèn ép, người bệnh có thể cần phẫu thuật giải phóng chèn ép.
Chèn ép dây thần kinh mác chung gần mặt ngoài đầu gối có thể gây tê bì ở cẳng chân hoặc mu bàn chân. Hơn nữa, tình trạng này có thể dẫn đến bàn chân rủ. Trong khi đó, hội chứng ống cổ chân ảnh hưởng đến dây thần kinh chày sau ở mặt trong cổ chân. Hội chứng này thường gây đau rát, châm chích hoặc đau ở lòng bàn chân.
Tình trạng này thường không đe dọa trực tiếp đến tính mạng. Tuy nhiên, áp lực kéo dài có thể gây tê bì dai dẳng, yếu cơ hoặc teo cơ vĩnh viễn. Đặc biệt, yếu cơ xuất hiện đột ngột kèm méo miệng hoặc khó nói cần được cấp cứu ngay, vì đó có thể là dấu hiệu của đột quỵ.
Để biết thêm thông tin, vui lòng liên hệ:
Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Quốc tế Vejthani
Điện thoại: (+66) 2-734-0000, số máy lẻ 5400
Đường dây nóng hỗ trợ tiếng Việt: (+66) 97-291-3351
