Da khô

Tổng quan

Xerosis là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng da khô nghiêm trọng. Đây là một tình trạng phổ biến có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, trong đó da trở nên ngứa, bong tróc hoặc có vảy, bề mặt thô ráp do thiếu độ ẩm, có thể dẫn đến nứt nẻ và/hoặc chảy máu. Mỗi người có thể xuất hiện các vùng da khô này ở những vị trí khác nhau trên cơ thể.

Có nhiều nguyên nhân gây xerosis (da khô), bao gồm tắm rửa quá nhiều, sử dụng xà phòng có tính tẩy rửa mạnh, tổn thương do tia UV, thời tiết lạnh hoặc khô, và tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Có nhiều cách để điều trị da khô, chẳng hạn như dưỡng ẩm thường xuyên và sử dụng biện pháp chống nắng quanh năm.

Các loại da khô khác nhau:

• Viêm da tiếp xúc (Contact dermatitis):Viêm da tiếp xúc xảy ra khi da tiếp xúc với một chất gây kích ứng hoặc gây phản ứng dị ứng. Người bệnh có thể xuất hiện phát ban trên da kèm theo tình trạng da khô, ngứa và đỏ. Một số tác nhân thường gặp bao gồm trang sức kim loại chứa niken, các sản phẩm chăm sóc cá nhân, chất tẩy rửa và một số loại thuốc.
• Viêm da tiết bã (Seborrheic dermatitis):Tình trạng này được gọi là gàu ở người lớn hoặc “cứt trâu” ở trẻ nhỏ, có thể gây khô da vùng da đầu. Ngoài ra, các mảng da khô, bong vảy có thể xuất hiện ở mặt, ngực và các nếp gấp bên trong của cánh tay, chân hoặc vùng bẹn. Trong một số trường hợp hiếm hơn, tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến vùng rốn. Viêm da tiết bã xảy ra khi cơ thể phản ứng với một loại nấm men thường tồn tại trên da.
• Chàm (Eczema):Chàm là thuật ngữ chung cho nhiều bệnh lý da khác nhau gây ra các mảng da đỏ, khô, sần và ngứa. Khi tình trạng trở nên nghiêm trọng, da có thể bị nứt, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Bệnh da phổ biến này có thể trở nên nặng hơn khi tiếp xúc với chất kích ứng, dị ứng hoặc căng thẳng.
• Nấm da chân (Athlete’s foot):Loại nấm gây bệnh nấm da chân có thể khiến da chân trông giống như bị khô da. Triệu chứng thường gặp là da khô, bong tróc ở lòng bàn chân.

Triệu chứng

Người bệnh có thể chỉ bị khô da vào mùa đông hoặc cần điều trị lâu dài trong một số trường hợp. Tình trạng da khô thường mang tính tạm thời hoặc theo mùa. Tuổi tác, tình trạng sức khỏe, màu da, môi trường sống trong nhà và mức độ tiếp xúc với ánh nắng đều có thể ảnh hưởng đến các dấu hiệu và triệu chứng của da khô.

• Da ngứa, khô và bong vảy
• Da có cảm giác thô ráp
• Cảm giác căng da
• Da tróc vảy có màu xám tro, đặc biệt ở người có làn da nâu hoặc da đen
• Da đóng vảy hoặc tróc da
• Da bị nứt, có thể gây chảy máu
• Da có thể đỏ ở người da trắng hoặc có màu xám ở người da nâu và da đen

Phát ban có thể xuất hiện ở những người bị khô da nghiêm trọng. Vùng phát ban thường ngứa, sưng hoặc có màu khác so với vùng da xung quanh, thường từ đỏ đến tím, và có thể xuất hiện các nốt nhỏ giống như mụn. Thuật ngữ y khoa gọi tình trạng phát ban này là viêm da (dermatitis), nghĩa là da bị sưng và viêm.

Việc thay đổi lối sống và áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà thường mang lại hiệu quả đối với hầu hết các trường hợp da khô. Tuy nhiên, người bệnh nên đến gặp bác sĩ hoặc bác sĩ da liễu nếu các dấu hiệu và triệu chứng vẫn kéo dài dù đã tự chăm sóc, da trở nên đau, viêm, loét hoặc bị nhiễm trùng do gãi, hoặc khi tình trạng này gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày hay giấc ngủ.

Nguyên nhân

Tình trạng da khô thường liên quan đến sự giảm độ ẩm trên bề mặt da, chủ yếu do các yếu tố môi trường.

Những nơi có độ ẩm thấp hoặc thời tiết lạnh và nhiều gió có thể gây khô da. Ngoài ra, các nguồn tạo nhiệt như hệ thống sưởi trung tâm, bếp đốt củi, máy sưởi di động và lò sưởi cũng làm giảm độ ẩm trong không khí, từ đó khiến da trở nên khô hơn.

Một người có thể bị xerosis (da khô) nếu tắm hoặc ngâm mình quá lâu và chà xát da quá mức. Việc tắm nhiều hơn một lần mỗi ngày cũng có thể làm mất đi lớp dầu tự nhiên bảo vệ da. Nhiều loại xà phòng, chất tẩy rửa và dầu gội thường được sử dụng có thể làm mất độ ẩm của da vì chúng được thiết kế để loại bỏ dầu trên da.

Những người mắc viêm da cơ địa (atopic dermatitis) và bệnh vảy nến có nguy cơ bị khô da cao hơn so với dân số chung. Ngoài ra, tình trạng da khô cũng thường gặp ở những bệnh nhân đang điều trị ung thư, chạy thận nhân tạo hoặc sử dụng một số loại thuốc nhất định.

Yếu tố nguy cơ

Da khô có thể xảy ra ở bất kỳ ai. Tuy nhiên, các yếu tố sau đây có thể làm tăng nguy cơ mắc tình trạng này:

• Tuổi tác: Những người trên 40 tuổi có nguy cơ cao hơn, vì khả năng giữ độ ẩm của da giảm dần theo tuổi tác. Da bắt đầu mỏng đi do sự suy giảm collagen và lớp mỡ dưới da. Đây là một phần bình thường của quá trình lão hóa của cơ thể.
• Khí hậu: Sống trong môi trường lạnh, nhiều gió hoặc khí hậu có độ ẩm thấp có thể làm tăng nguy cơ bị khô da (xerosis). Nhiệt độ môi trường có thể ảnh hưởng đến độ ẩm của da. Khí hậu khô, chẳng hạn như vùng sa mạc hoặc nơi có thời tiết lạnh và nhiều gió, thường gây ra tình trạng da khô. Mặc dù da khô có thể xảy ra quanh năm, nhưng tình trạng này thường trở nên nghiêm trọng hơn vào mùa đông.
• Nghề nghiệp: Một số nghề nghiệp như làm nông, làm tóc hoặc điều dưỡng có thể gây ra tình trạng khô da (xerosis), đặc biệt khi người làm việc thường xuyên phải ngâm tay trong nước. Điều này cũng bao gồm các công việc phải tiếp xúc bằng tay với đất, đất sét hoặc xi măng.
• Tình trạng y khoa: Nếu một người có yếu tố di truyền dẫn đến da khô hoặc mắc các bệnh lý biểu hiện bằng tình trạng khô da, họ có thể dễ bị khô da hơn. Một số bệnh có thể gây ra tình trạng khô da (xerosis) bao gồm dị ứng, chàm (eczema), tiểu đường, suy giáp và bệnh thận.