Ung thư

Tổng quan

Ung thư là thuật ngữ dùng để chỉ nhiều bệnh khác nhau, đặc trưng bởi sự phát triển của các tế bào bất thường phân chia mất kiểm soát và có khả năng xâm lấn và phá hủy các mô khỏe mạnh của cơ thể. Ung thư thường có khả năng lan rộng ra khắp cơ thể.

Ung thư là nguyên nhân gây tử vong phổ biến đứng thứ hai trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nhờ những tiến bộ trong việc phát hiện, điều trị và phòng ngừa ung thư, tỷ lệ sống sót của nhiều loại ung thư đang ngày càng tăng.

Việc phát hiện sớm và các phương pháp điều trị tiên tiến đang giúp kiểm soát ung thư và kéo dài tuổi thọ cho bệnh nhân. Đồng thời, các nhà nghiên cứu y học cũng đang tìm ra các yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến bệnh nhằm giúp người dân phòng tránh ung thư.

Triệu chứng

Tùy thuộc vào vùng cơ thể bị ảnh hưởng, ung thư có thể gây ra nhiều dấu hiệu và triệu chứng khác nhau.

Dưới đây là một số dấu hiệu và triệu chứng thường gặp của ung thư, tuy nhiên không đặc hiệu cho riêng bệnh này:

• Mệt mỏi
• Sốt kéo dài hoặc đổ mồ hôi ban đêm
• Thay đổi trên da, chẳng hạn như da chuyển màu vàng, sẫm màu hoặc đỏ, vết loét không lành, hoặc thay đổi ở các nốt ruồi có sẵn
• Sụt cân hoặc tăng cân không chủ ý
• Sờ thấy khối u hoặc vùng dày lên dưới da
• Thay đổi thói quen đi tiêu hoặc tiểu tiện
• Ho kéo dài hoặc khó thở
• Khó nuốt
• Khó tiêu kéo dài hoặc cảm giác khó chịu sau khi ăn
• Đau dai dẳng ở khớp hoặc cơ không rõ nguyên nhân
• Chảy máu hoặc bầm tím không rõ nguyên nhân
• Khàn giọng

Nếu bạn gặp bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng đáng lo ngại nào, hãy sắp xếp đi khám bác sĩ.

Nếu bạn không có bất kỳ triệu chứng hay dấu hiệu của ung thư nào nhưng lo lắng về nguy cơ của mình, hãy trao đổi với bác sĩ về những lo lắng của bạn. Bác sĩ sẽ giúp bạn xác định các phương pháp và xét nghiệm tầm soát ung thư phù hợp.

Nguyên nhân

Ung thư phát sinh do các đột biến trong DNA của tế bào. DNA của mỗi tế bào được tổ chức thành nhiều gen riêng lẻ, và các gen này đưa ra các hướng dẫn cho tế bào về chức năng, sự phát triển và quá trình phân chia của nó. Khi xảy ra lỗi trong những hướng dẫn này, hoạt động bình thường của tế bào có thể bị rối loạn, từ đó có thể dẫn đến sự hình thành các đặc tính của tế bào ung thư.

Ảnh hưởng của đột biến gen

Một tế bào khỏe mạnh khi xảy ra đột biến gen có thể:

• Cho phép tăng trưởng nhanh chóng.Đột biến gen có thể ra lệnh cho tế bào phân chia và phát triển nhanh hơn bình thường, dẫn đến việc tạo ra thêm nhiều tế bào mới mang cùng đột biến.
• Không thể ngăn chặn sự phát triển mất kiểm soát của tế bào.Ở tế bào khỏe mạnh, có những cơ chế điều hòa sự phát triển của chúng, đảm bảo sự cân bằng phù hợp của từng loại tế bào. Những cơ chế này liên quan đến các gen ức chế khối u, đóng vai trò quan trọng trong việc báo hiệu cho tế bào ngừng phát triển khi cần thiết. Tuy nhiên, trong các tế bào ung thư, các cơ chế kiểm soát này bị suy giảm do đột biến ở các gen ức chế khối u. Kết quả là tế bào mất khả năng dừng phát triển, dẫn đến sự tăng sinh không kiểm soát và quá mức. Những đột biến này trong các gen ức chế khối u cho phép tế bào ung thư tích tụ và nhân lên một cách không bị kiểm soát.
• Sai sót khi sửa chữa lỗi DNA.Các gen sửa chữa DNA sẽ kiểm tra (quét) DNA của tế bào để phát hiện các sai sót và sửa chữa chúng. Khi xảy ra đột biến ở một gen sửa DNA có thể khiến các lỗi bổ sung không được sửa chữa, dẫn đến sự hình thành tế bào ung thư.

Phần lớn các đột biến gây ung thư có liên quan đến những thay đổi như vậy. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều dạng biến đổi gen khác cũng có thể dẫn đến ung thư.

Nguyên nhân

gây đột biến gen

Đột biến gen có thể phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Đột biến gen có từ khi sinh ra (di truyền).Rất có khả năng bạn có thể thừa hưởng đột biến gen từ cha mẹ. Tuy nhiên, chỉ một tỷ lệ nhỏ các trường hợp ung thư là do loại đột biến di truyền này.
• Đột biến gen xảy ra sau khi sinh.Phần lớn các đột biến gen xảy ra sau khi sinh và không mang tính di truyền. Những đột biến gen này có thể do nhiều yếu tố gây ra như hút thuốc, bức xạ, virus, các chất gây ung thư, béo phì, hormone, viêm mạn tính và lối sống ít vận động.

Trong quá trình phát triển của tế bào khỏe mạnh, các thay đổi gen vẫn thường xuyên xảy ra. Tuy nhiên, các tế bào có cơ chế phát hiện các lỗi này và sửa chữa. Đôi khi, một lỗi không bị phát hiện. Và kết quả là một tế bào có thể phát triển thành ung thư.

Các loại đột biến gen có liên hệ như thế nào?

Sự kết hợp giữa các thay đổi DNA mà bạn có từ khi sinh ra và những đột biến tích lũy trong suốt cuộc đời đều góp phần vào sự phát triển của ung thư.

Ví dụ, nếu bạn có một đột biến gen di truyền làm tăng nguy cơ ung thư, điều đó không có nghĩa chắc chắn bạn sẽ mắc ung thư. Thay vào đó, thường cần thêm một hoặc nhiều thay đổi gen khác nữa thì mới có thể phát triển thành ung thư. Nếu bạn tiếp xúc với một chất nhất định gây ung thư, đột biến gen di truyền của bạn có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư so với những người khác.

Hiện nay, vẫn chưa xác định chính xác cần bao nhiêu đột biến gen kết hợp lại để phát triển thành ung thư. Con số này nhiều khả năng khác nhau tùy theo từng loại ung thư.

Yếu tố nguy cơ

Mặc dù các bác sĩ có hiểu biết về những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư của bạn, nhưng phần lớn các trường hợp ung thư xảy ra ở những người không có bất kỳ yếu tố nguy cơ rõ ràng nào. Một số yếu tố được biết là làm tăng nguy cơ ung thư bao gồm:

Tuổi tác

Sự phát triển của ung thư có thể mất hàng chục năm. Độ tuổi trung bình của những người được chẩn đoán ung thư là từ 65 tuổi trở lên. Ung thư không chỉ là bệnh của người lớn tuổi, mặc dù người cao tuổi có nguy cơ mắc bệnh cao hơn. Ung thư có thể được phát hiện ở bất kỳ độ tuổi nào.

Thói quen

Người ta đã xác định rõ rằng một số lựa chọn trong lối sống có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư. Sử dụng thuốc lá, uống rượu bia quá mức (tối đa 2 ly/ngày đối với nam và 1 ly/ngày đối với nữ), bị cháy nắng thường xuyên kèm phồng rộp, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời quá nhiều, béo phì, và quan hệ tình dục không an toàn đều là các yếu tố nguy cơ của ung thư.

Mặc dù một số thói quen khó thay đổi hơn những thói quen khác, bạn vẫn có thể điều chỉnh một số thói quen nhất định để giúp giảm nguy cơ mắc ung thư.

Tiền sử gia đình

Chỉ một tỷ lệ rất nhỏ các trường hợp ung thư là do rối loạn di truyền. Nếu trong gia đình bạn có người mắc ung thư, các đột biến gen có thể được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Nếu bạn muốn biết mình có mang các đột biến di truyền làm tăng nguy cơ mắc một loại ung thư cụ thể hay không, bạn có thể là đối tượng phù hợp để thực hiện xét nghiệm di truyền. Cần lưu ý rằng không phải tất cả những người mang đột biến gen di truyền đều sẽ mắc ung thư.

Tình trạng sức khỏe

Nguy cơ mắc một số loại ung thư có thể tăng đáng kể nếu bạn mắc các bệnh mạn tính nhất định, chẳng hạn như viêm loét đại tràng. Hãy trao đổi với bác sĩ để hiểu rõ hơn về nguy cơ của mình.

Môi trường

Các hóa chất độc hại trong môi trường có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư. Ngay cả khi bạn không hút thuốc, việc thường xuyên ở những chỗ có nhiều người hút thuốc hoặc sống chung với người hút thuốc cũng có thể khiến bạn hít phải khói thuốc thụ động.

Ngoài ra, việc tiếp xúc với các hóa chất như benzen và amiăng tại nơi làm việc hoặc ở nhà cũng có liên quan đến nguy cơ mắc ung thư cao hơn.