Loét do tỳ đè

Tổng quan

Loét do tỳ đè là những tổn thương ở da và các mô bên dưới, hình thành do áp lực kéo dài tác động lên da. Tình trạng này còn được gọi là loét áp lực hoặc loét do nằm lâu, thường xuất hiện ở những vùng da che phủ các phần xương nhô ra của cơ thể như gót chân, mắt cá chân, hông và xương cụt. Những người có nguy cơ cao bị loét do tỳ đè thường gặp các vấn đề sức khỏe khiến họ không thể thay đổi tư thế hoặc bị buộc phải dành phần lớn thời gian nằm trên giường hoặc ngồi trên ghế.

Loét do tỳ đè có thể xuất hiện chỉ sau vài giờ hoặc vài ngày. Trong khi đa số các vết loét có thể hồi phục khi được điều trị, một số trường hợp không bao giờ lành hoàn toàn. Tuy nhiên, loét do tỳ đè có thể được phòng ngừa và chữa knhờ áp dụng các biện pháp phù hợp.

Chiệu trứng

Loét áp lực (loét do tỳ đè) có các triệu chứng sau:

• Thay đổi màu sắc da
• Mất lớp da
• Sưng tấy
• Đau hoặc nhạy cảm khi chạm vào
• Nhiệt độ da ấm hoặc lạnh hơn khi sờ vào so với các vùng khác trên cơ thể
• Chảy dịch mủ

Dựa trên độ sâu, mức độ nghiêm trọng và các yếu tố khác, loét do tỳ đè có thể được phân thành bốn giai đoạn. Các giai đoạn này bao gồm:

• Giai đoạn 1: Giai đoạn đổi màu da. Ở người có làn da sáng, vùng da bị ảnh hưởng có màu đỏ; ở người có làn da sẫm màu, da có thể chuyển sang màu xanh hoặc tím. Khi ấn bằng ngón tay, vùng da này không nhạt màu (không trắng ra).
• Giai đoạn 2: Ở giai đoạn này đã có tổn thương bề mặt da. Lớp da ngoài cùng bị mất, hoặc tổn thương có thể giống như một vết phồng rộp. Lớp da trên cùng vẫn có khả năng tự hồi phục.
• Giai đoạn 3: Xuất hiện vết loét sâu hơn. Mặc dù chưa lộ cơ và xương, nhưng vết thương đã mở và lan tới lớp mỡ dưới da.
• Giai đoạn 4: Đây là giai đoạn nghiêm trọng nhất. Xương nằm ngay dưới vết loét; nguy cơ nhiễm trùng ở cơ và xương rất cao và có thể đe dọa tính mạng.

Các vị trí thường gặp của loét do tỳ đè

Ở những người sử dụng xe lăn, loét do tỳ đè thường hình thành ở vùng da phủ lên các vị trí sau:

• Xương bả vai và cột sống
• Mông hoặc vùng xương cụt
• Mặt sau của cánh tay và chân – những vùng tiếp xúc trực tiếp với ghế

Những người phải nằm trên giường trong thời gian dài có thể bị loét do tỳ đè tại các vị trí sau:

• Phía sau hoặc hai bên đầu
• Xương bả vai
• Hông, lưng dưới hoặc vùng xương cụt
• Gót chân, mắt cá chân và vùng da phía sau đầu gối

Nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào của loét do tỳ đè, hãy thay đổi tư thế để giảm áp lực lên vùng da đó. Nếu tình trạng không cải thiện trong vòng 24–48 giờ, bạn nên liên hệ với bác sĩ.

Nguyên nhân

Loét do tỳ đè là những tổn thương xảy ra do áp lực kéo dài tác động lên da, làm tổn hại da do giảm hoặc thiếu lưu lượng máu nuôi dưỡng.

Sau đây là ba nguyên nhân hàng đầu gây loét do tỳ đè:

Áp lực.Áp lực kéo dài có thể làm giảm lưu lượng máu đến bất kỳ vùng nào trên cơ thể. Lưu lượng máu cần thiết để cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng cho mô. Khi thiếu các dưỡng chất quan trọng này, da và các mô xung quanh sẽ bị tổn thương, thậm chí có thể bị hoại tử. Loại áp lực này thường xảy ra ở những vị trí nằm trên các mỏm xương và không được đệm đầy đủ bởi cơ hoặc mỡ, như cột sống, xương cụt, xương bả vai, hông, gót chân và khuỷu tay, đặc biệt ở những người có khả năng vận động hạn chế.

Ma sát.Ma sát xảy ra khi da cọ xát với quần áo hoặc chăn ga, có thể gây tổn thương da, nhất là ở những người có làn da mỏng manh, đặc biệt khi da bị ẩm.

• Lực trượt (shear):Lực trượt xảy ra khi hai bề mặt chuyển động theo hai hướng ngược nhau. Ví dụ, khi đầu giường được nâng cao, người bệnh có thể bị trượt xuống. Trong trường hợp này, da phủ vùng xương cụt có thể không di chuyển theo xương đang trượt xuống, dẫn đến tình trạng da bị kéo căng theo hướng ngược lại.

Yếu tố nguy cơ

Nguy cơ hình thành loét do tỳ đè sẽ cao hơn nếu bạn không thể tự di chuyển hoặc thay đổi tư thế khi nằm trên giường hoặc ngồi xe lăn. Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Bất động:Những bệnh nhân bị hạn chế hoặc mất khả năng vận động có nguy cơ cao bị loét do tỳ đè.
• Không kiểm soát đại tiểu tiện:Việc da tiếp xúc kéo dài với nước tiểu và phân khiến da trở nên dễ tổn thương hơn.
• Suy giảm cảm giác:Mất cảm giác có thể do chấn thương tủy sống, các bệnh lý thần kinh và những tình trạng khác gây ra, khiến người bệnh khó nhận biết các dấu hiệu cảnh báo hoặc nhu cầu thay đổi tư thế.
• Suy dinh dưỡng:Bệnh nhân bị suy dinh dưỡng có nguy cơ cao hơn trong việc hình thành loét do tỳ đè.
• Các bệnh lý ảnh hưởng đến lưu thông máu:Những bệnh như đái tháo đường và bệnh mạch máu có thể làm suy giảm tuần hoàn máu, từ đó làm tăng nguy cơ tổn thương mô, bao gồm loét do tỳ đè.