Đặt lịch khám chữa bệnh
Trò chuyện cùng bác sĩTổng quan
Sốt cỏ khô còn được gọi là viêm mũi dị ứng là tình trạng gây ra các triệu chứng giống cảm lạnh như chảy nước mũi, ngứa mắt, nghẹt mũi, hắt hơi và cảm giác căng tức xoang. Tuy nhiên, tình trạng này không do virus gây ra như cảm lạnh thông thường. Tình trạng này được kích hoạt bởi phản ứng dị ứng với một chất vô hại trong môi trường mà cơ thể nhận diện là có hại hoặc là chất gây dị ứng.
Các chất gây dị ứng phổ biến có thể gây viêm mũi dị ứng bao gồm phấn hoa, mạt bụi nhà và vảy da động vật từ các loài có lông hoặc lông vũ. Phản ứng dị ứng với các chất gây dị ứng này khiến cơ thể giải phóng một chất hóa học tự nhiên gọi là histamine. Điều này có thể gây ra nhiều triệu chứng khác nhau, bao gồm kích ứng mũi, hắt hơi, nghẹt mũi và kích ứng mắt.
Viêm mũi dị ứng có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày của một người, khiến việc tập trung vào công việc hoặc học tập trở nên khó khăn. Tuy nhiên, có những cách để kiểm soát tình trạng này. Tránh các yếu tố khởi phát gây phản ứng dị ứng là một cách để giảm thiểu các triệu chứng. Ngoài ra có nhiều lựa chọn điều trị khác nhau, bao gồm thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn có thể giúp giảm các triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
Triệu chứng
Các triệu chứng của viêm mũi dị ứng bao gồm:
- Nghẹt mũi
- Chảy nước mũi
- Đau đầu
- Hắt hơi
- Ho
- Ngứa họng hoặc ngứa mũi
- Đau nhức vùng xoang
- Mắt đỏ, ngứa và chảy nước mắt
- Chảy dịch mũi sau hoặc chất nhầy chảy xuống phía sau họng
- Mệt mỏi cực độ, thường do thiếu ngủ
- Vùng da quanh mắt có vẻ sưng và thâm (quầng thâm dị ứng)
Các yếu tố khởi phát viêm mũi dị ứng
Các triệu chứng của viêm mũi dị ứng có thể dai dẳng hoặc theo mùa, xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn vào một thời điểm nhất định trong năm.
Các yếu tố khởi phát viêm mũi dị ứng bao gồm:
- Phấn hoa cây – một chất gây dị ứng phổ biến vào đầu mùa xuân
- Phấn hoa cỏ phổ biến vào mùa hè và cuối mùa xuân
- Phấn hoa cỏ phấn hương phổ biến vào mùa thu
- Mạt bụi nhà và phân gián xuất hiện quanh năm
- Các tác nhân gây hại quanh năm, bao gồm phân gián và mạt bụi nhà
- Vảy da động vật gây khó chịu quanh năm nhưng có thể gây triệu chứng nghiêm trọng hơn vào mùa đông khi nhà ở đóng kín
- Bào tử nấm và nấm mốc trong nhà và ngoài trời có thể xuất hiện theo mùa hoặc quanh năm tùy từng loại
Viêm mũi dị ứng và cảm lạnh thông thường
Có thể khó xác định bạn mắc tình trạng nào vì các triệu chứng có thể giống hệt nhau.
- Viêm mũi dị ứng. Biểu hiện bằng dịch tiết mũi trong không kèm sốt. Các triệu chứng xuất hiện ngay khi tiếp xúc với chất gây dị ứng và chỉ kéo dài khi chất gây dị ứng còn hiện diện.
- Cảm lạnh thông thường. Biểu hiện bằng dịch tiết mũi đặc, màu vàng, kèm sốt nhẹ và đau nhức cơ thể. Các triệu chứng bắt đầu từ 1 đến 3 ngày sau khi tiếp xúc với virus và kéo dài từ 3 đến 7 ngày.
Hãy đi khám bác sĩ nếu:
- Bạn không thể làm giảm các triệu chứng của sốt cỏ khô.
- Các phương pháp điều trị dị ứng không làm giảm triệu chứng hoặc gây ra các tác dụng phụ khó chịu.
- Bạn mắc các bệnh lý như polyp mũi, hen suyễn hoặc nhiễm trùng xoang tái phát, những bệnh lý có thể làm các triệu chứng của sốt cỏ khô trở nên nghiêm trọng hơn.
Nhiều người, đặc biệt là trẻ em, trở nên quen với các triệu chứng của sốt cỏ khô, dẫn đến trì hoãn việc điều trị cho đến khi các triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Tuy nhiên được chăm sóc y tế phù hợp có thể giúp giảm nhẹ các triệu chứng.
Nguyên nhân
Sốt cỏ khô xảy ra khi hệ miễn dịch tạo ra các kháng thể, chẳng hạn như IgE, để đáp ứng với các chất vô hại trong không khí, được gọi là chất gây dị ứng. Khi cơ thể tiếp xúc lại với cùng chất gây dị ứng đó, hệ miễn dịch giải phóng các chất hóa học, chẳng hạn như histamine có thể gây viêm và ngứa ở mũi, mắt và họng. Các chất gây dị ứng có thể gây sốt cỏ khô bao gồm mạt bụi nhà, phấn hoa, vảy da động vật, bào tử nấm mốc và nước bọt, chất thải của gián. Ngoài ra, dị ứng thực phẩm cũng có thể gây viêm ở mũi và họng, trong một số trường hợp có thể đe dọa tính mạng.
Yếu tố nguy cơ
Nguy cơ mắc viêm mũi dị ứng có thể tăng do các yếu tố sau:
- Có người thân cùng huyết thống bị dị ứng hoặc hen suyễn, chẳng hạn như cha mẹ hoặc anh chị em ruột
- Mắc viêm da dị ứng hoặc bệnh chàm gây ngứa và viêm da
- Tiếp xúc với khói và các mùi mạnh gây kích ứng niêm mạc mũi
- Mẹ hút thuốc trong năm đầu đời của bạn
- Sinh sống hoặc làm việc trong môi trường thường xuyên có các chất gây dị ứng, chẳng hạn như mạt bụi nhà hoặc vảy da động vật
- Mắc hen suyễn hoặc các dạng dị ứng khác
Chẩn đoán
Để chẩn đoán viêm mũi dị ứng, bác sĩ thường tiến hành khám thực thể, hỏi về tiền sử bệnh, các triệu chứng và những yếu tố khởi phát có thể có. Bác sĩ có thể đề nghị một hoặc cả hai xét nghiệm sau:
- Test lẩy da. Xét nghiệm da dị ứng được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa dị ứng để xác định dị ứng bằng cách đưa một lượng nhỏ chất gây dị ứng vào da ở cánh tay hoặc phần lưng trên, sau đó quan sát xem có phản ứng dị ứng như nổi mề đay hoặc nốt sẩn trong vòng 15 đến 20 phút hay không. Xét nghiệm bao gồm việc dùng kim cào hoặc chích nhẹ vào da để chất gây dị ứng đi vào bề mặt da. Nếu bị dị ứng, vùng da này sẽ trở nên đỏ, ngứa và kích ứng, xuất hiện các sẩn phù nổi cao được gọi là sẩn mề đay, qua đó xác định chất gây dị ứng gây ra các triệu chứng, khiến test lẩy da trở thành một phương pháp an toàn và hiệu quả để xác định dị ứng.
- Xét nghiệm máu tìm dị ứng. Để xác định cách hệ miễn dịch phản ứng với một chất gây dị ứng cụ thể, mẫu máu được gửi đến phòng xét nghiệm. Xét nghiệm này đo số lượng kháng thể immunoglobulin E (IgE), là các kháng thể chịu trách nhiệm cho phản ứng dị ứng, trong máu.
Điều trị
Xây dựng kế hoạch điều trị với nhân viên y tế có thể giúp giảm hoặc loại bỏ các triệu chứng viêm mũi dị ứng sau khi xác định được các chất gây dị ứng. Hạn chế tiếp xúc với các chất gây viêm mũi dị ứng là phương pháp tốt nhất, và thuốc không kê đơn có thể đủ để kiểm soát các triệu chứng nhẹ. Thuốc kê đơn có thể cần thiết đối với các triệu chứng nghiêm trọng hơn. Kết hợp các thuốc điều trị dị ứng có thể mang lại hiệu quả giảm triệu chứng tốt nhất, và có thể cần thử nhiều lựa chọn trước khi tìm được phương pháp hiệu quả nhất.
Nếu trẻ bị viêm mũi dị ứng, điều quan trọng là phải trao đổi với nhân viên y tế về các lựa chọn điều trị vì không phải tất cả các loại thuốc đều phù hợp với trẻ em. Cần đọc kỹ nhãn thuốc. Các phương pháp điều trị sốt cỏ khô có thể bao gồm thuốc, liệu pháp miễn dịch và rửa mũi bằng nước muối sinh lý.
Thuốc cho
viêm mũi dị ứng
Corticosteroid dạng xịt mũi. Các thuốc xịt mũi này giúp phòng ngừa và điều trị tình trạng ngứa mũi, chảy nước mũi và nghẹt mũi do sốt cỏ khô. Thuốc xịt mũi thường là dạng thuốc đầu tiên được khuyến nghị vì đây là phương pháp điều trị sốt cỏ khô hiệu quả nhất đối với nhiều người.
- Thuốc xịt mũi không kê đơn như mometasone, budesonide, fluticasone và triamcinolone.
- Thuốc xịt mũi kê đơn kết hợp thuốc kháng histamine với steroid như azelastine với fluticasone và mometasone với olopatadine
Hầu hết mọi người có thể sử dụng corticosteroid dạng xịt mũi an toàn như một lựa chọn điều trị dài hạn. Mặc dù một số người có thể bị kích ứng mũi, có vị khó chịu hoặc mùi khó chịu, tác dụng phụ của thuốc xịt mũi steroid không thường gặp.
Thuốc kháng histamine. Các thuốc này hoạt động bằng cách ngăn chặn tác dụng của histamine, một chất gây ra các triệu chứng khi hệ miễn dịch phản ứng với chất gây dị ứng. Thuốc kháng histamine có tác động hạn chế đối với tình trạng nghẹt mũi, nhưng có thể giúp giảm ngứa, hắt hơi và chảy nước mũi. Thông thường, các thuốc này được dùng đường uống dưới dạng viên. Thuốc kháng histamine dạng xịt mũi cũng là một lựa chọn để điều trị các vấn đề ở mũi. Thuốc nhỏ mắt kháng histamine có thể làm giảm ngứa và kích ứng mắt.
- Thuốc kháng histamine đường uống không kê đơn như fexofenadine, cetirizine và loratadine.
- Thuốc xịt mũi không kê đơn như azelastine.
- Thuốc nhỏ mắt không kê đơn như ketotifen fumarate và olopatadine.
- Thuốc xịt mũi kê đơn như olopatadine.
Thuốc kháng histamine có thể gây một số tác dụng phụ thường gặp như khô miệng, khô mũi và khô mắt. Một số thuốc kháng histamine đường uống cũng có thể gây buồn ngủ. Ngoài ra, các thuốc này có thể gây bồn chồn, đau đầu, thay đổi cảm giác thèm ăn, khó ngủ và các vấn đề liên quan đến huyết áp và tiểu tiện. Nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng thuốc kháng histamine, đặc biệt trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú, hoặc nếu bạn bị phì đại tuyến tiền liệt hoặc bệnh tăng nhãn áp.
Thuốc thông mũi. Thuốc thông mũi làm giảm nghẹt mũi và cảm giác căng tức do sưng nề. Đôi khi thuốc được dùng kết hợp với các thuốc khác, chẳng hạn như thuốc kháng histamine, vì thuốc thông mũi không điều trị các triệu chứng khác của sốt cỏ khô.
Có dạng thuốc thông mũi dạng dung dịch, viên và xịt mũi. Ngoài ra, các thuốc này có cả loại kê đơn và không kê đơn.
- Thuốc xịt mũi thông mũi như oxymetazoline và phenylephrine hydrochloride.
- Thuốc thông mũi đường uống như pseudoephedrine.
Thuốc thông mũi đường uống có thể gây một số tác dụng phụ như tăng huyết áp, mất ngủ, dễ kích thích và đau đầu. Nếu bạn bị phì đại tuyến tiền liệt, thuốc thông mũi có thể gây khó tiểu. Nếu bạn mắc bệnh tim, huyết áp cao, đang mang thai hoặc có bất kỳ tình trạng nào nêu trên, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thuốc thông mũi.
Không nên sử dụng thuốc xịt mũi thông mũi quá 2 đến 3 ngày liên tục vì sử dụng kéo dài có thể làm các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn (phù hồi ứng).
Cromolyn sodium. Cromolyn sodium là thuốc có thể làm giảm các triệu chứng của viêm mũi dị ứng bằng cách ức chế giải phóng histamine. Để đạt hiệu quả tối ưu, thuốc nên được sử dụng trước khi các triệu chứng xuất hiện. Có các dạng cromolyn sodium xịt mũi không kê đơn, cần sử dụng nhiều lần mỗi ngày. Ngoài ra, dạng thuốc nhỏ mắt cần có đơn thuốc. Cromolyn sodium có rất ít tác dụng phụ.
Thuốc điều chỉnh leukotriene. Montelukast (Singulair) là thuốc viên kê đơn thường được sử dụng để điều trị hen suyễn do dị ứng bằng cách ức chế tác động của leukotriene. Leukotriene là các chất hóa học của hệ miễn dịch gây ra các triệu chứng dị ứng như kích ứng mũi và tăng tiết chất nhầy. Thuốc này là một lựa chọn thay thế tốt cho thuốc xịt mũi khi người bệnh không dung nạp được thuốc xịt mũi hoặc mắc hen suyễn nhẹ. Tuy nhiên, một trong các tác dụng phụ của thuốc là đau đầu và trong một số trường hợp hiếm gặp, thuốc có thể gây các phản ứng tâm lý như mất ngủ, lo âu, trầm cảm và ý nghĩ tự sát. Nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng tâm lý bất thường nào, hãy tìm kiếm tư vấn y tế ngay lập tức.
Ipratropium dạng xịt mũi. Ipratropium là thuốc kê đơn có thể được sử dụng dưới dạng xịt mũi. Thuốc hoạt động bằng cách ngăn các tuyến trong mũi sản xuất quá nhiều chất nhầy, từ đó làm giảm tình trạng chảy nước mũi nghiêm trọng. Tuy nhiên, thuốc không có hiệu quả trong điều trị các triệu chứng như hắt hơi, ngứa hoặc nghẹt mũi.
Thuốc có thể gây các tác dụng phụ nhẹ như khô mũi, chảy máu mũi, đau họng và khô, kích ứng mắt. Đôi khi, thuốc có thể gây các tác dụng phụ nghiêm trọng hơn như chóng mặt, nhìn mờ và khó tiểu. Không nên sử dụng thuốc này nếu bạn bị phì đại tuyến tiền liệt hoặc bệnh tăng nhãn áp.
Corticosteroid đường uống. Prednisone, một loại thuốc corticosteroid, có thể được sử dụng để làm giảm các triệu chứng dị ứng nghiêm trọng. Tuy nhiên do sử dụng corticosteroid kéo dài có thể gây ra các tác dụng phụ đáng kể như đục thủy tinh thể, loãng xương và yếu cơ, thuốc thường chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn.
Liệu pháp miễn dịch
Tiêm dị ứng. Tiêm dị ứng còn được gọi là liệu pháp miễn dịch hoặc liệu pháp giải mẫn cảm, có thể thay đổi cách hệ miễn dịch phản ứng với các chất gây dị ứng. Nếu thuốc không có hiệu quả hoặc gây quá nhiều tác dụng phụ đối với các triệu chứng sốt cỏ khô, bác sĩ có thể khuyến nghị tiêm dị ứng. Trong khoảng thời gian từ 3 đến 5 năm, việc tiêm thường xuyên một lượng nhỏ chất gây dị ứng nhằm giúp cơ thể dần thích nghi với các chất gây dị ứng gây ra triệu chứng và có khả năng giảm sự phụ thuộc vào thuốc. Liệu pháp miễn dịch có thể đặc biệt hữu ích đối với những người dị ứng với vảy da động vật, mạt bụi nhà hoặc phấn hoa của cây, cỏ hoặc cỏ dại. Ngoài ra, ở trẻ em, liệu pháp này có thể giúp phòng ngừa hen suyễn.
Viên dị ứng ngậm dưới lưỡi. Thay vì tiêm, viên dị ứng ngậm dưới lưỡi được đặt trong miệng để tan, chứa một lượng rất nhỏ chất gây dị ứng. Các viên này thường được sử dụng hằng ngày. Mặc dù viên dị ứng ngậm dưới lưỡi có thể không hiệu quả đối với tất cả các loại chất gây dị ứng, chúng có thể hữu ích đối với những người dị ứng với mạt bụi nhà, phấn hoa cỏ và phấn hoa cỏ phấn hương.
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý
Thuốc xịt mũi nước muối sinh lý. Thuốc xịt mũi chứa nước muối giúp làm loãng chất nhầy trong mũi và làm ẩm đường mũi bị khô. Đây là thuốc không kê đơn và có thể được sử dụng khi cần.
Rửa mũi. Rửa mũi, hay rửa đường mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý, là phương pháp nhanh chóng và hiệu quả để làm giảm nghẹt mũi. Khi rửa, chất nhầy và các chất gây dị ứng được loại bỏ khỏi mũi. Dung dịch rửa mũi là dung dịch có nền nước, chứa một lượng nhỏ muối (natri) cùng với các thành phần khác.
