Tổng quan
Thoát vị đĩa đệm là tình trạng xảy ra ở các đĩa đệm nằm giữa các đốt sống của cột sống. Các đệm này gọi là đĩa đệm, còn các xương là đốt sống. Đĩa đệm có cấu trúc mềm, với phần nhân bên trong dạng như thạch (nhân nhầy) và được bao bọc bởi lớp vỏ ngoài dai như cao su. Khi phần nhân nhầy này bị trượt ra hoặc vỡ, tình trạng đó được gọi là thoát vị đĩa đệm.
Thoát vị có thể xảy ra ở bất kỳ vị trí nào trên cột sống, nhưng thường gặp nhất ở vùng thắt lưng. Tình trạng này có thể gây đau, tê và yếu ở tay hoặc chân. Một số người không có triệu chứng, trong khi những người có triệu chứng nhẹ có thể cải thiện theo thời gian.
Triệu chứng
Thoát vị đĩa đệm thường gặp ở vùng thắt lưng (cột sống thắt lưng) và cổ (cột sống cổ), và thường ảnh hưởng đến một bên cơ thể.
- Đau tay hoặc chân. Nếu thoát vị ở vùng thắt lưng, người bệnh có thể đau ở mông, đùi, bắp chân và cả bàn chân. Nếu thoát vị ở vùng cổ, cơn đau, có thể là đau nhói, thường rõ nhất ở vai và cánh tay.
- Tê hoặc cảm giác châm chích. Ở những người bị thoát vị đĩa đệm chèn ép vào dây thần kinh, họ có thể cảm thấy tê và châm chích ở vùng cơ thể do dây thần kinh đó chi phối.
- Yếu cơ. Các cơ do dây thần kinh bị ảnh hưởng kiểm soát sẽ trở nên yếu đi. Điều này có thể làm giảm sức khi cầm nắm đồ vật hoặc khiến bạn dễ bị vấp ngã.
Bạn có thể bị thoát vị đĩa đệm mà không có triệu chứng. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi chụp hình ảnh cột sống. Tuy nhiên, nếu bạn bị đau lan xuống tay hoặc chân, hoặc có các triệu chứng thần kinh như tê hay yếu, bạn cần đi khám ngay.
Nguyên nhân
Thoát vị đĩa đệm thường xảy ra theo quá trình lão hóa, còn gọi là thoái hóa hao mòn theo thời gian hay còn gọi là thoái hóa đĩa đệm. Khi tuổi tác tăng lên, các đĩa đệm trở nên dễ bị tổn thương hơn và do đó có thể bị rách ngay cả với những gắng sức nhẹ. Nhiều người không xác định được nguyên nhân cụ thể của thoát vị đĩa đệm. Một số trường hợp có thể liên quan đến việc mang vác vật nặng hoặc do từng gặp chấn thương dưới bất kỳ hình thức nào.
Chẩn đoán
Bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng đau lưng của bạn và thực hiện các khám lâm sàng khác nhau để xác định nguyên nhân gây đau. Ngoài ra, bác sĩ có thể tiến hành khám thần kinh nhằm kiểm tra phản xạ cơ, sức cơ, khả năng đi lại và cảm giác.
Thông thường, với thoát vị đĩa đệm, các thăm khám này là đủ. Tuy nhiên, nếu bác sĩ nghi ngờ có bệnh lý khác, họ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm sau:
Các xét nghiệm hình ảnh
- X-quang. Giúp phát hiện các nguyên nhân khác gây đau lưng như nhiễm trùng, khối u, bất thường trục cột sống hoặc gãy xương.
- Chụp cắt lớp vi tính (CT scan). Là sự kết hợp nhiều hình ảnh X-quang từ các góc khác nhau để tạo ra hình ảnh chi tiết hơn về cột sống và các cấu trúc xung quanh.
- Chụp cộng hưởng từ (MRI). Được sử dụng để xác định vị trí thoát vị đĩa đệm và đánh giá các dây thần kinh bị ảnh hưởng.
- Chụp tủy sống cản quang. Là chụp CT sau khi tiêm thuốc cản quang vào ống sống, giúp quan sát tủy sống hoặc các dây thần kinh bị chèn ép do nhiều đĩa đệm thoát vị.
Xét nghiệm thần kinh
Các xét nghiệm như điện cơ và đo dẫn truyền thần kinh được sử dụng để đánh giá mức độ dẫn truyền xung điện dọc theo mô thần kinh, từ đó xác định vị trí tổn thương thần kinh.
- Đo dẫn truyền thần kinh. Xét nghiệm này được thực hiện bằng cách đặt các điện cực lên da để đánh giá chức năng của cơ và dây thần kinh. Khi một dòng điện nhỏ đi qua dây thần kinh, xét nghiệm sẽ ghi lại phản ứng của tín hiệu thần kinh.
- Điện cơ. Xét nghiệm này giúp đánh giá hoạt động điện của cơ khi co và khi nghỉ. Bác sĩ sẽ đưa các điện cực dạng kim nhỏ xuyên qua da vào các cơ khác nhau để đo lường.
Điều trị
Nhiều bệnh nhân khi được chẩn đoán thoát vị đĩa đệm thường nghĩ rằng phẫu thuật là lựa chọn duy nhất khi tư vấn với bác sĩ. Tuy nhiên, trên thực tế thoát vị đĩa đệm có nhiều phương pháp điều trị khác nhau, tùy thuộc vào tình trạng và mức độ nghiêm trọng của bệnh.
- Thuốc: Bao gồm thuốc uống và thuốc tiêm, như thuốc giảm đau hoặc thuốc giãn cơ, cùng với tiêm corticosteroid để giảm đau và viêm.
- Vật lý trị liệu: Giúp thư giãn cơ và giảm đau, đồng thời hỗ trợ tăng cường sức mạnh cơ. Tuy nhiên, người bệnh cần được theo dõi và hướng dẫn bởi bác sĩ và chuyên gia vật lý trị liệu, đồng thời phải kiên trì thực hiện chương trình điều trị để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.
- Phẫu thuật: Nếu các phương pháp điều trị trên (thuốc và/hoặc vật lý trị liệu) không cải thiện triệu chứng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định phẫu thuật. Hiện nay, nhờ sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại với độ chính xác cao, phẫu thuật trở nên an toàn hơn so với trước đây.
Có nhiều kỹ thuật phẫu thuật nhằm giảm áp lực lên dây thần kinh và tủy sống, bao gồm: - Cắt bỏ đĩa đệm. Loại bỏ phần đĩa đệm bị thoát vị.
- Cắt cung sau đốt sống (liệu pháp giải ép): Loại bỏ một phần cung sau đốt sống để mở rộng ống sống và giảm chèn ép lên tủy sống.
- Phẫu thuật hợp nhất cột sống: Nối hai hoặc nhiều đốt sống lại với nhau nhằm tăng độ vững chắc cho cột sống.
- Phẫu thuật nội soi: Là phương pháp phẫu thuật xâm lấn tối thiểu sử dụng kính hiển vi, giúp vết mổ nhỏ hơn và giảm tổn thương đến các cơ xung quanh. Phương pháp này cũng giúp giảm mất máu, ít biến chứng hơn và thời gian hồi phục ngắn hơn.
Bên cạnh các công nghệ nêu trên, còn có một kỹ thuật khác gọi là theo dõi thần kinh trong mổ, cho phép theo dõi hoạt động thần kinh theo thời gian thực, từ đó giúp giảm nguy cơ tổn thương dây thần kinh trong quá trình phẫu thuật quan trọng.
Rõ ràng, thoát vị đĩa đệm có thể được điều trị mà không cần phẫu thuật nếu người bệnh đi khám và điều trị từ sớm khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên, trong trường hợp bệnh nặng và cần can thiệp phẫu thuật, với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại cùng đội ngũ phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm, việc phẫu thuật có thể đạt hiệu quả cao, giảm nguy cơ biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
