
Tổng quan
Gan là một cơ quan có kích thước tương đương quả bóng đá, nằm ở vùng bụng trên bên phải, ngay phía trên dạ dày và dưới cơ hoành. Ung thư gan bắt đầu từ các tế bào gan (hepatocytes). Loại ung thư gan phổ biến nhất là ung thư biểu mô tế bào gan, chủ yếu ảnh hưởng đến các tế bào gan. Ngoài ra còn có một số loại ung thư gan hiếm gặp như ung thư đường mật trong gan và u nguyên bào gan.
Các ung thư xuất phát từ những cơ quan khác trong cơ thể (ví dụ như ung thư vú, phổi hoặc đại tràng) cũng có thể lan đến gan. Tình trạng này được gọi là ung thư di căn.
Triệu chứng
Các dấu hiệu và triệu chứng thường không xuất hiện rõ ràng khi ung thư gan nguyên phát ở giai đoạn sớm.
Dưới đây là các dấu hiệu và triệu chứng của ung thư gan:
- Sụt cân không chủ ý
- Buồn nôn và nôn
- Chán ăn
- Mệt mỏi
- Đau vùng bụng trên
- Bụng sưng to
- Vàng da, vàng mắt
- Nước tiểu sẫm màu
- Phân nhạt màu / màu đất sét
Nếu bạn có bất kỳ dấu hiệu hoặc triệu chứng nào trong số này và cảm thấy lo lắng, hãy đến gặp bác sĩ để được tư vấn.
Nguyên nhân
Ung thư gan thường bắt đầu từ sự đột biến DNA của các tế bào gan bình thường. Sự đột biến này khiến các tế bào gan tăng sinh không kiểm soát, dẫn đến hình thành một khối tế bào được gọi là khối u gan. Khối u này sau đó bắt đầu xâm lấn và phá hủy các mô gan khỏe mạnh.
Nguyên nhân gây ung thư gan có thể được xác định trong một số trường hợp, chẳng hạn như nhiễm viêm gan mạn tính. Tuy nhiên, đôi khi nguyên nhân không rõ ràng nếu không có các bệnh lý nền nào được xác định có thể dẫn đến ung thư gan.
Yếu tố nguy cơ
Các yếu tố có thể làm tăng nguy cơ phát triển ung thư gan nguyên phát bao gồm:
- Nhiễm mạn tính virus viêm gan B (HBV) hoặc viêm gan C (HCV).
- Xơ gan. Xơ gan gây sẹo ở gan và có thể dẫn đến ung thư gan.
- Bệnh gan di truyền. Một số bệnh như ứ sắt và bệnh Wilson có thể dẫn đến ung thư gan.
- Bệnh tiểu đường.
- Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu. Sự tích tụ mỡ trong gan có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan.
- Tiếp xúc với aflatoxin. Aflatoxin là chất độc do nấm mốc tạo ra, thường có trong các loại nông sản (như ngũ cốc và các loại hạt) được bảo quản không đúng cách. có thể gây nhiễm độc thực phẩm làm từ ngũ cốc.
- Uống rượu quá mức. Lạm dụng rượu gây tổn thương gan không thể hồi phục và có thể dẫn đến ung thư gan.
Chẩn đoán
Chẩn đoán ung thư gan
Các xét nghiệm được thực hiện để chẩn đoán ung thư gan bao gồm:
- Xét nghiệm máu: Xét nghiệm chức năng gan để phát hiện bất kỳ bất thường nào.
- Xét nghiệm hình ảnh: Siêu âm, chụp cắt lớp vi tính (CT scan) và chụp cộng hưởng từ (MRI).
- Sinh thiết: Lấy một mẫu mô gan để kiểm tra dưới kính hiển vi nhằm phát hiện tế bào ung thư.
Xác định mức độ lan rộng của ung thư gan
Sau khi chẩn đoán ung thư gan, bác sĩ sẽ tiến hành phân giai đoạn (staging) của bệnh. Việc phân giai đoạn ung thư giúp xác định vị trí và kích thước của khối u. Các xét nghiệm như chụp cắt lớp vi tính (CT), chụp cộng hưởng từ (MRI) và xạ hình xương được thực hiện để phân giai đoạn ung thư.
Có nhiều hệ thống phân giai đoạn ung thư gan khác nhau. Một hệ thống sử dụng chữ số La Mã từ I đến IV, trong khi hệ thống khác sử dụng chữ cái từ A đến D. Việc phân giai đoạn giúp xác định phương pháp điều trị phù hợp nhất và dự đoán tiên lượng của bệnh.
Điều trị
Ung thư gan nguyên phát được điều trị dựa trên giai đoạn bệnh, tuổi của người bệnh, tình trạng sức khỏe chung và lựa chọn điều trị.
Phẫu thuật
- Phẫu thuật cắt bỏ khối u: Trong một số trường hợp, khi chức năng gan vẫn bình thường và khối u còn nhỏ, bác sĩ sẽ tiến hành phẫu thuật để cắt bỏ phần gan có chứa ung thư, đồng thời loại bỏ một phần mô gan khỏe mạnh xung quanh.
- Ghép gan: Toàn bộ gan bị ung thư sẽ được cắt bỏ và thay thế bằng một lá gan mới từ người hiến tặng. Phương pháp này thường được áp dụng cho những bệnh nhân ở giai đoạn sớm.
Điều trị tại chỗ
Điều trị tại chỗ là phương pháp chỉ tác động vào tế bào ung thư và vùng xung quanh của nó. Các lựa chọn bao gồm:
- Làm nóng tế bào ung thư (đốt sóng cao tần – Radiofrequency ablation). Dòng điện được sử dụng để tạo nhiệt và tiêu diệt các tế bào ung thư bằng phương pháp đốt sóng cao tần. Siêu âm được dùng để hướng dẫn bác sĩ quan sát hình ảnh, sau đó một kim nhỏ được đưa vào ổ bụng để tiếp cận khối u. Kim này phát ra nhiệt nhờ dòng điện để phá hủy tế bào ung thư.
- Làm lạnh tế bào ung thư (Cryoablation). Bác sĩ sử dụng một dụng cụ gọi là cryoprobe (đầu dò lạnh) chứa nitơ lỏng, kết hợp với hình ảnh siêu âm để đưa nhiệt độ cực lạnh vào khối ung thư gan nhằm tiêu diệt tế bào ung thư.
- Tiêm cồn vào khối u: Cồn nguyên chất được tiêm trực tiếp vào khối u để tiêu diệt tế bào ung thư, thông qua đường tiêm qua da hoặc tiêm trực tiếp vào gan trong lúc phẫu thuật.
- Nút mạch hóa chất (Chemoembolization): Thuốc hóa trị được đưa trực tiếp vào gan có ung thư nhằm tiêu diệt tế bào ung thư và đồng thời làm tắc mạch máu nuôi khối u.
- Đặt hạt phóng xạ trong gan: Bức xạ có thể được đưa trực tiếp vào gan để tiêu diệt tế bào ung thư bằng cách sử dụng các hạt nhỏ chứa chất phóng xạ.
Xạ trị
Các tế bào ung thư được nhắm mục tiêu bằng tia X hoặc proton với các chùm năng lượng cao nhằm làm nhỏ khối u. Phương pháp này có thể được áp dụng khi các phương pháp điều trị khác không hiệu quả hoặc trong giai đoạn ung thư gan tiến triển để giúp giảm triệu chứng. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân sẽ nằm trên bàn và một máy sẽ chiếu tia trực tiếp vào vùng cơ thể cần điều trị. Một phương pháp khác là xạ trị định vị lập thể (stereotactic radiotherapy), sử dụng nhiều chùm tia bức xạ nhỏ, chính xác vào một khu vực cụ thể của cơ thể để tiêu diệt tế bào ung thư.
Liệu pháp thuốc nhắm trúng đích
Liệu pháp nhắm trúng đích giúp ức chế các bất thường đặc hiệu hoặc đột biến gen của tế bào ung thư. Các xét nghiệm trong phòng thí nghiệm sẽ được thực hiện để xác định các thụ thể (receptor) đặc hiệu của tế bào ung thư, từ đó lựa chọn thuốc phù hợp.
Liệu pháp miễn dịch
Liệu pháp miễn dịch sử dụng chính hệ miễn dịch của cơ thể để tiêu diệt tế bào ung thư. Các tế bào ung thư có thể tạo ra các protein giúp “ngụy trang” để tránh bị hệ miễn dịch tấn công. Liệu pháp miễn dịch sẽ ngăn chặn cơ chế ngụy trang này, giúp cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Phương pháp này thường được áp dụng cho ung thư gan giai đoạn tiến triển.
Hóa trị
Hóa trị sử dụng các thuốc hóa học để tiêu diệt tế bào ung thư, được đưa vào cơ thể qua đường uống (dạng viên) hoặc truyền tĩnh mạch. Phương pháp này đôi khi cũng được sử dụng trong điều trị ung thư gan giai đoạn tiến triển.
