Table of Contents
Hoại tử vô mạch chỏm xương đùi (AVN) là tình trạng thiếu máu nuôi một phần xương ở khớp háng. Theo thời gian, phần xương bị ảnh hưởng có thể yếu đi và bị tổn thương. AVN thường ảnh hưởng đến chỏm xương đùi. Đây là phần đầu trên có dạng tròn của xương đùi, tạo thành chỏm của khớp háng. Tình trạng này còn được gọi là hoại tử xương khớp háng.
Một số người không có triệu chứng ở giai đoạn đầu. Khi triệu chứng xuất hiện, người bệnh có thể đau ở vùng khớp háng, bẹn hoặc phần trên của đùi. Ban đầu, cơn đau có thể xuất hiện khi đi bộ hoặc dồn trọng lượng lên chân bị ảnh hưởng. Theo thời gian, cơn đau có thể trở nên dai dẳng và khó bỏ qua hơn. Khi đó, các hoạt động hằng ngày như đi bộ hoặc leo cầu thang trở nên khó khăn.
Nếu không được điều trị, tổn thương tiếp diễn có thể làm chỏm xương đùi yếu đi và biến dạng. Điều này có thể ảnh hưởng đến bề mặt khớp háng. Cuối cùng, tình trạng này có thể dẫn đến viêm khớp. Ngoài ra, phương pháp điều trị khác nhau tùy theo giai đoạn của AVN. Phát hiện AVN trước khi khớp háng thay đổi nghiêm trọng có thể mang lại nhiều lựa chọn hơn.
Khớp háng là một khớp dạng cầu – ổ cối. Chỏm xương đùi tạo thành phần cầu ở đầu trên của xương đùi. Phần cầu này nằm trong ổ cối của xương chậu.
Xương là mô sống và cần được cung cấp máu liên tục để duy trì sức khỏe. Trong hoại tử vô mạch, lưu lượng máu đến một vùng của chỏm xương đùi bị giảm hoặc gián đoạn. Vì vậy, phần xương bị ảnh hưởng dần mất độ chắc khỏe và có thể bị tổn thương.
Những thay đổi này không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay. Ở một số người, bác sĩ phát hiện tình trạng này trước khi xuất hiện đau đáng kể. Ngược lại, ở người khác, đau khớp háng hoặc vùng bẹn là dấu hiệu đầu tiên dễ nhận thấy.
Đau do AVN thường xuất hiện quanh khớp háng hoặc vùng bẹn. Cơn đau cũng có thể lan xuống đùi hoặc vùng mông. Đau thường nặng hơn khi đi bộ, đứng hoặc dồn trọng lượng lên chân bị ảnh hưởng.
Khi bệnh tiến triển, cơn đau xuất hiện thường xuyên hơn. Cuối cùng, đau có thể xảy ra ngay cả khi nghỉ ngơi. Bên cạnh đó, khớp háng có thể trở nên cứng hoặc khó vận động hơn. Do vậy, các hoạt động hằng ngày trở nên khó khăn.
Các triệu chứng thường gặp của AVN có thể bao gồm:
Triệu chứng có thể biểu hiện khác nhau ở từng người. Đau khi đi bộ hoặc vận động khớp háng có thể rõ rệt hơn khi bệnh tiến triển.
Hoại tử vô mạch xảy ra khi nguồn cung cấp máu đến chỏm xương đùi giảm hoặc gián đoạn. Chấn thương làm tổn thương các mạch máu quanh khớp háng có thể gây ra tình trạng này. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, AVN liên quan đến các yếu tố khác thay vì chấn thương trực tiếp.
Các yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm:
Đôi khi không tìm thấy nguyên nhân hoặc yếu tố nguy cơ rõ ràng. Khi đó, tình trạng này được gọi là hoại tử vô mạch vô căn.
Chẩn đoán AVN bắt đầu bằng việc tìm hiểu đặc điểm của cơn đau khớp háng. Bác sĩ cũng xác định các yếu tố có liên quan đến tình trạng này. Đánh giá ban đầu thường gồm trao đổi về bốn nội dung:
Sau đó, bác sĩ nhẹ nhàng vận động khớp háng của bạn. Mục đích là kiểm tra tình trạng cứng khớp, đau hoặc hạn chế phạm vi vận động.
Các xét nghiệm hình ảnh đóng vai trò quan trọng. Lý do là những thay đổi bên trong xương có thể xuất hiện trước khi triệu chứng nặng lên.
X-quang giúp bác sĩ quan sát rõ khớp háng. Xét nghiệm này có thể phát hiện thay đổi ở chỏm xương đùi, như xẹp xương hoặc tổn thương khớp. Tuy nhiên, AVN giai đoạn sớm không phải lúc nào cũng thấy được trên X-quang.
MRI cho phép quan sát chi tiết hơn bên trong xương. Do đó, MRI phát hiện được những thay đổi sớm mà X-quang không nhận thấy. Ngoài ra, MRI giúp xác định vị trí và mức độ tổn thương của vùng xương bị ảnh hưởng.
Kết quả chẩn đoán hình ảnh giúp xác định mức độ tiến triển của AVN. Đồng thời, kết quả cho biết chỏm xương đùi còn giữ hình dạng bình thường hay không. Sự phân biệt này rất quan trọng. Lý do là các lựa chọn điều trị có thể khác nhau trước và sau khi xương bắt đầu xẹp.
Hoại tử vô mạch có thể tiến triển từ thay đổi sớm bên trong xương đến tổn thương khớp háng. Giai đoạn bệnh được xác định dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh và tình trạng chỏm xương đùi.
Ở giai đoạn sớm, chỏm xương đùi vẫn giữ hình dạng bình thường. Tuy vậy, những thay đổi có thể đã bắt đầu phát triển bên trong xương. MRI dễ phát hiện những thay đổi này hơn X-quang thông thường.
Khi AVN tiến triển, phần xương bị ảnh hưởng trở nên yếu hơn. Những thay đổi nhỏ có thể xuất hiện ngay bên dưới bề mặt khớp. Lúc này, chỏm xương đùi có thể bắt đầu mất đi hình dạng tròn vốn có.
Ở giai đoạn tiến triển, một phần chỏm xương đùi có thể bị xẹp. Khi đó, bề mặt trơn láng của khớp háng không còn bằng phẳng. Sau đó, khớp có thể dần phát triển tình trạng viêm khớp.
Giai đoạn của AVN là yếu tố quan trọng khi lập kế hoạch điều trị. Trước khi xẹp đáng kể, bác sĩ thường cân nhắc các phương pháp bảo tồn khớp háng tự nhiên. Ngược lại, tổn thương khớp ở giai đoạn tiến triển có thể cần một hướng điều trị khác.
Việc điều trị phụ thuộc vào giai đoạn AVN và mức độ xương bị ảnh hưởng. Bác sĩ cũng xem xét mức độ triệu chứng và việc chỏm xương đùi đã xẹp hay chưa. Ngoài ra, tuổi, sức khỏe tổng thể và tình trạng khớp háng cũng được tính đến.
Khi chỏm xương đùi chưa xẹp, bác sĩ tập trung giảm triệu chứng và giảm áp lực lên khớp háng. Tùy từng trường hợp, các phương pháp có thể bao gồm:
Một số bệnh nhân có thể được cân nhắc phẫu thuật bảo tồn chỏm xương đùi trước khi xẹp. Một lựa chọn là giải áp lõi xương. Trong thủ thuật này, bác sĩ loại bỏ một lượng nhỏ xương tại vùng bị ảnh hưởng. Mục đích là giảm áp lực và hỗ trợ lưu lượng máu bên trong chỏm xương đùi. Ở một số trường hợp được lựa chọn, bác sĩ có thể kết hợp thêm các thủ thuật khác. Lựa chọn này tùy thuộc vào mức độ tổn thương xương.
Trong hai trường hợp sau, bảo tồn khớp tự nhiên có thể không còn phù hợp:
Bác sĩ có thể cân nhắc thay khớp háng toàn phần. Điều này thường xảy ra khi đau và tổn thương khớp ảnh hưởng đáng kể đến:
Trong phẫu thuật, bác sĩ loại bỏ các bề mặt khớp bị tổn thương. Sau đó, bác sĩ thay thế chúng bằng các bộ phận nhân tạo. Nhờ vậy, khớp háng vận động dễ dàng và thoải mái hơn.
Quyết định điều trị không chỉ dựa vào triệu chứng. Kết quả chẩn đoán hình ảnh và tình trạng chỏm xương đùi cũng rất quan trọng. Dựa vào đó, bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình xác định nên bảo tồn khớp háng tự nhiên hay thay khớp.
Nếu không được điều trị phù hợp, phần xương bị ảnh hưởng có thể tiếp tục yếu đi. Theo thời gian, chỏm xương đùi có thể mất hình dạng tròn vốn có. Cuối cùng, chỏm xương bị xẹp và bề mặt khớp háng trở nên không bằng phẳng.
Khi tổn thương khớp ngày càng nặng, đau và cứng khớp có thể gia tăng. Đồng thời, đi lại hoặc vận động khớp háng có thể khó khăn hơn. Ngoài ra, tổn thương bề mặt khớp có thể dẫn đến thoái hóa khớp thứ phát.
Một khi chỏm xương đùi đã xẹp, bảo tồn khớp háng tự nhiên có thể không còn phù hợp. Vì vậy, phát hiện AVN sớm có thể đóng vai trò quan trọng khi cân nhắc lựa chọn điều trị.
Trung tâm khớp háng và khớp gối thuộc Bệnh viện Quốc tế Vejthani tại Thái Lan. Nơi đây chăm sóc chuyên sâu các bệnh lý khớp háng. Đội ngũ bác sĩ chỉnh hình có kinh nghiệm tái tạo khớp và phẫu thuật thay khớp háng.
Khi AVN ảnh hưởng đến khớp háng, kế hoạch điều trị được xây dựng dựa trên:
Nếu vẫn bảo tồn được chỏm xương đùi, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp bảo tồn khớp. Ngược lại, nếu AVN đã gây tổn thương khớp đáng kể, thay khớp háng có thể là một lựa chọn. Các kỹ thuật phẫu thuật ít xâm lấn cũng nằm trong lựa chọn này.
Quá trình chăm sóc tiếp tục trong suốt giai đoạn điều trị và phục hồi. Mục tiêu là giảm đau, cải thiện chức năng khớp háng và giúp bạn trở lại hoạt động hằng ngày.
Nhìn chung, AVN không tự lành sau khi xương đã bị tổn thương. Bệnh có thể tiến triển khác nhau ở từng người. Vì vậy, chẩn đoán chính xác rất quan trọng. Chẩn đoán giúp xác định giai đoạn AVN và các phương pháp điều trị phù hợp.
Không, không phải mọi bệnh nhân AVN đều cần thay khớp háng. Khi bệnh được phát hiện trước khi xẹp, bác sĩ có thể cân nhắc bảo tồn khớp háng tự nhiên. Ngược lại, thay khớp háng thường được cân nhắc khi chỏm xương xẹp đáng kể hoặc khớp tổn thương.
Có, AVN có thể ảnh hưởng đến một hoặc cả hai khớp háng. Triệu chứng có thể chỉ xuất hiện ở một bên. Tuy vậy, xét nghiệm hình ảnh đôi khi vẫn phát hiện thay đổi ở khớp háng bên kia.
Điều này phụ thuộc vào giai đoạn AVN và tình trạng khớp háng. Bạn có thể cần hạn chế các hoạt động gây tác động lặp đi lặp lại lên khớp háng. Chạy và nhảy là hai ví dụ. Bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu sẽ tư vấn hoạt động phù hợp. Họ cũng tư vấn mức độ chịu trọng lượng an toàn đối với khớp háng bị ảnh hưởng.
Không có một khoảng thời gian cố định. AVN tiến triển với tốc độ khác nhau tùy mức độ xương bị ảnh hưởng và vị trí tổn thương. Tái khám định kỳ và xét nghiệm hình ảnh giúp theo dõi chỏm xương đùi theo thời gian.
Để biết thêm thông tin, vui lòng liên hệ:
Trung tâm Khớp háng và Đầu gối, Bệnh viện Vejthani
Điện thoại: (+66)2-734-0000, số máy lẻ 2222
Đường dây nóng tiếng Việt: (+66)97-291-3351
Orthopedics
Total Joint Reconstruction (Arthroplasty)
