Bệnh Addison

Tổng quan

Tuyến thượng thận, còn gọi là tuyến trên thận, nằm trên mỗi quả thận và tạo thành một phần không thể thiếu của hệ nội tiết.

Suy tuyến thượng thận, hay còn gọi là bệnh Addison, là một tình trạng hiếm gặp xảy ra khi cơ thể không sản xuất đủ một số hormone nhất định. Những người mắc bệnh này thường có mức cortisol và aldosterone thấp, đây là các hormone do tuyến thượng thận tiết ra.

Hormone cortisol đóng vai trò rất quan trọng trong phản ứng của cơ thể với stress, bao gồm cả stress do bệnh tật, chấn thương hoặc phẫu thuật. Nó giúp điều hòa huyết áp, hỗ trợ chức năng tim, tăng cường hệ miễn dịch và điều chỉnh lượng đường trong máu.

Một hormone gọi là aldosterone có ảnh hưởng đến tỷ lệ giữa kali và natri trong máu. Từ đó, khả năng bài tiết dịch của thận dưới dạng nước tiểu (đi tiểu) được điều hòa, có ảnh hưởng đến thể tích máu và huyết áp.

Bệnh Addison có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai và có thể đe dọa tính mạng. Việc điều trị thường bao gồm liệu pháp thay thế hormone để bù đắp các hormone mà cơ thể không sản xuất đủ.

Triệu chứng

Các triệu chứng của bệnh Addison thường phát triển chậm, thường kéo dài trong nhiều tháng. Ban đầu, người bệnh có thể bỏ qua các triệu chứng vì chúng tiến triển rất từ từ. Sau đó, một yếu tố gây stress—như chấn thương hoặc bệnh tật—có thể làm các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Một số triệu chứng có thể bao gồm:

• Kiệt sức
• Ngất xỉu
• Giảm cảm giác thèm ăn
• Sụt cân
• Sạm da ở một số vùng trên cơ thể
• Huyết áp thấp
• Thèm ăn mặn
• Hạ đường huyết, thường được gọi là đường huyết thấp
• Những triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng
• Đau khớp và đau cơ
• Rụng tóc
• Rối loạn chức năng tình dục
• Dễ cáu gắt
• Trầm cảm

Cơn Addison hay suy thượng thận cấp

Đôi khi, các dấu hiệu của bệnh Addison có thể xuất hiện đột ngột. Suy tuyến thượng thận cấp có thể gây sốc đe dọa tính mạng. Hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức nếu có các dấu hiệu sau:

• Lú lẫn
• Yếu nghiêm trọng
• Đau ở chân hoặc vùng lưng dưới
• Huyết áp thấp
• Giảm ý thức hoặc mê sảng
• Đau bụng dữ dội, nôn và tiêu chảy gây mất nước

Nếu bạn có các triệu chứng phổ biến của bệnh Addison dưới đây, hãy đi khám bác sĩ:

• Mất nước, thường được gọi là tình trạng mất nước nghiêm trọng của cơ thể
• Sạm da ở một số vùng trên cơ thể
• Kiệt sức
• Sụt cân không chủ ý
• Nôn, buồn nôn hoặc đau bụng
• Đau khớp hoặc đau cơ
• Ngất xỉu
• Thèm ăn mặn

Nguyên nhân

Trong bệnh Addison, các tuyến thượng thận bị tổn thương. Các tuyến này sản xuất các hormone ảnh hưởng đến hầu hết các cơ quan và mô trong cơ thể, là một bộ phận của hệ nội tiết. Khi các tuyến này bị tổn thương, mức cortisol và thường cả aldosterone sẽ giảm xuống.

Tuyến thượng thận gồm hai phần. Tủy thượng thận nằm ở bên trong, sản xuất các hormone tương tự adrenaline. Còn corticosteroid là một nhóm hormone được sản xuất bởi vỏ thượng thận, là lớp bên ngoài. Các corticosteroid bao gồm:

• Glucocorticoid: Cortisol là một trong các hormone thuộc nhóm này, có vai trò trong khả năng chuyển hóa thức ăn thành năng lượng của cơ thể. Chúng giúp cơ thể đối phó với stress và tham gia vào phản ứng viêm của hệ miễn dịch.
• Mineralocorticoid: Aldosterone là một hormone thuộc nhóm này, giúp cân bằng natri và kali trong cơ thể, từ đó duy trì huyết áp ở mức bình thường.
• Androgen: Các tuyến thượng thận sản xuất một lượng nhỏ hormone sinh dục này ở cả nam và nữ. Chúng ảnh hưởng đến sự phát triển đặc tính sinh dục nam. Ngoài ra, androgen còn tác động đến ham muốn tình dục, khối lượng cơ và cảm giác khỏe mạnh chung.

Suy tuyến thượng thận nguyên phát

Vỏ thượng thận, là lớp ngoài cùng của tuyến thượng thận, đôi khi có thể bị tổn thương. Suy tuyến thượng thận nguyên phát là một rối loạn khi cơ thể không thể sản xuất đủ hormone. Thông thường, các bệnh tự miễn – trong đó cơ thể tấn công chính mình – là nguyên nhân gây ra tình trạng này. Người mắc bệnh Addison có nguy cơ mắc bệnh tự miễn khác cao hơn so với dân số chung.

Suy tuyến thượng thận cũng có thể do ung thư di căn đến tuyến thượng thận, xuất huyết tuyến thượng thận, bệnh lao, hoặc nhiễm trùng tuyến thượng thận

Suy tuyến thượng thận thứ phát

Tuyến yên sản xuất hormone Adrenocorticotropic (ACTH), có vai trò kích thích vỏ tuyến thượng thận sản xuất hormone. Tuy nhiên, các tình trạng như viêm, u lành tính tuyến yên hoặc phẫu thuật tuyến yên có thể làm tuyến yên giảm sản xuất ACTH. Điều này dẫn đến các tuyến thượng thận sản xuất không đủ mức androgen và glucocorticoid. Suy tuyến thượng thận dạng này được được gọi là suy tuyến thượng thận thứ phát.

Hầu hết các triệu chứng của suy tuyến thượng thận thứ phát tương tự như suy tuyến thượng thận nguyên phát. Tuy nhiên, người bị suy tuyến thượng thận thứ phát không có hiện tượng sạm da, và ít có nguy cơ bị mất nước nặng hoặc tụt huyết áp. Thay vào đó, họ dễ bị hạ đường huyết hơn.

Việc ngừng đột ngột các thuốc corticosteroid, như prednisone thường dùng để điều trị viêm khớp hoặc hen suyễn, có thể gây ra suy tuyến thượng thận thứ phát tạm thời. Do đó, điều quan trọng là cần giảm liều thuốc từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh biến chứng này.

Yếu tố nguy cơ

Bệnh Addison có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên thường gặp nhất ở những người trong độ tuổi 30–50.

Bệnh Addison phổ biến hơn ở những người mắc hội chứng đa nội tiết tự miễn, là một bệnh di truyền hiếm gặp, trong đó hệ miễn dịch tấn công nhầm vào nhiều mô và cơ quan trong cơ thể. Mặc dù nó có thể ảnh hưởng đến các loại mô và cơ quan khác, nhưng hội chứng này thường ảnh hưởng đến niêm mạc, tuyến thượng thận và tuyến cận giáp.

Nguy cơ mắc bệnh Addison do tự miễn tăng lên ở những người mắc các bệnh tự miễn sau:

• Viêm tuyến giáp mạn tính
• Đái tháo đường loại 1
• Bệnh Graves
• Thiếu máu ác tính
• Viêm da dạng herpes
• Bạch biến
• Nhược cơ nặng