Table of Contents
Rách chóp xoay là một trong những chấn thương vai phổ biến nhất. Tình trạng này xảy ra khi một hoặc nhiều gân trong nhóm chóp xoay bị tổn thương hoặc rách. Hậu quả là khả năng vận động, sức mạnh của vai và các hoạt động sinh hoạt hằng ngày đều bị ảnh hưởng. Rách chóp xoay có thể tiến triển từ từ do gân thoái hóa theo thời gian. Ngoài ra, tình trạng này cũng có thể xảy ra đột ngột sau một chấn thương.
Chóp xoay là nhóm cơ và gân giữ khớp vai ổn định. Đồng thời, nhóm này còn giúp cánh tay vận động linh hoạt — từ việc với tay lên cao đến nâng đồ vật. Khi gân trong nhóm này bị rách, mức độ ảnh hưởng có thể dao động từ khó chịu nhẹ đến đau và yếu vai đáng kể.
Việc chẩn đoán và điều trị rách chóp xoay phụ thuộc vào mức độ tổn thương và tình trạng cụ thể của từng người. Vì vậy, phương pháp áp dụng có thể là các biện pháp không phẫu thuật như vật lý trị liệu. Trong những trường hợp nặng hơn, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật nội soi khớp vai ít xâm lấn, giúp sửa chữa gân tổn thương và hạn chế ảnh hưởng đến mô xung quanh.
Rách chóp xoay ảnh hưởng đến khả năng vận động và chức năng của khớp vai theo nhiều mức độ khác nhau. Một số người chỉ thấy khó chịu thoáng qua. Ngược lại, người khác có thể bị đau dai dẳng và yếu vai, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt hằng ngày. Nhìn chung, triệu chứng thường rõ rệt hơn khi nâng, xoay hoặc nâng đỡ cánh tay.
Các dấu hiệu thường gặp:
Nếu tình trạng đau vai kéo dài hoặc nặng dần, đặc biệt khi kèm yếu vai, người bệnh nên thăm khám bác sĩ chuyên khoa vai sớm để xác định nguyên nhân chính xác.
Rách chóp xoay có thể do tổn thương gân tích lũy theo thời gian. Bên cạnh đó, tình trạng này cũng có thể do chấn thương đột ngột gây ra. Dưới đây là các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ thường gặp.
Tuổi càng cao, gân chóp xoay càng yếu và kém đàn hồi do hao mòn tự nhiên. Do đó, gân trở nên dễ tổn thương và dễ rách hơn.
Các hoạt động thường xuyên đưa tay lên cao tạo áp lực liên tục lên chóp xoay. Vì vậy, người thường xuyên dùng vai trong công việc hoặc sinh hoạt có nguy cơ tổn thương gân cao hơn.
Các môn đòi hỏi xoay vai lặp lại, ví dụ như golf hoặc thể thao có động tác ném, làm tăng áp lực lên gân. Thêm vào đó, kỹ thuật hoặc tư thế sai càng làm tăng nguy cơ chấn thương.
Ngã, nâng vật nặng hoặc thực hiện động tác mạnh đột ngột có thể gây rách chóp xoay ngay lập tức. Kết quả là người bệnh thường bị đau và yếu vai rõ rệt ngay sau chấn thương.
Đau vai khi nâng cánh tay có thể do nhiều nguyên nhân. Trong đó, hai nguyên nhân phổ biến nhất là hội chứng chèn ép khớp vai và rách chóp xoay. Hai tình trạng này có triệu chứng khá giống nhau, tuy nhiên bản chất tổn thương lại khác nhau.
| Tiêu chí | Hội chứng chèn ép khớp vai | Rách chóp xoay |
|---|---|---|
| Bản chất tổn thương | Gân bị kích thích hoặc chèn ép khi vận động | Một hoặc nhiều gân bị rách một phần hoặc hoàn toàn |
| Nguyên nhân phổ biến | Vận động lặp lại, dùng vai quá mức, sai cơ chế vận động | Thoái hóa theo tuổi, chịu lực lặp lại, hoặc chấn thương đột ngột |
| Triệu chứng đặc trưng | Đau khi nâng tay, nhất là khi đưa tay lên cao | Đau, yếu vai, khó nâng tay, cứng khớp, suy giảm chức năng |
| Tình trạng gân | Còn nguyên vẹn nhưng bị kích thích | Tổn thương thực sự, có thể giảm sức mạnh vai lâu dài |
Triệu chứng rách chóp xoay dễ nhầm lẫn với các bệnh lý vai khác. Vì vậy, chẩn đoán chính xác đóng vai trò rất quan trọng. Đầu tiên, bác sĩ chuyên khoa vai sẽ đánh giá triệu chứng và khả năng vận động. Sau đó, kết quả chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp xác định mức độ tổn thương cụ thể.
Cụ thể, các phương pháp chẩn đoán thường dùng gồm:
Điều trị phụ thuộc vào mức độ rách, triệu chứng và mức độ ảnh hưởng đến chức năng vai. Một số trường hợp cải thiện tốt với điều trị không phẫu thuật. Ngược lại, số khác cần phẫu thuật để sửa chữa gân và phục hồi vận động.
Phương pháp này áp dụng cho rách gân mức độ nhẹ, hoặc khi triệu chứng chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Cụ thể, các lựa chọn thường gồm:
Khi đau kéo dài hoặc yếu vai ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật nội soi sửa chữa chóp xoay. Phương pháp này dùng camera nhỏ và dụng cụ chuyên biệt qua các đường rạch nhỏ. Nhờ vậy, tổn thương mô xung quanh được hạn chế và thời gian hồi phục cũng rút ngắn hơn.
Với vết rách lớn, gân có thể tổn thương quá nghiêm trọng để sửa chữa. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật thay khớp vai đảo ngược nhằm giảm đau và cải thiện chức năng vai.
Trích dẫn chuyên gia: Theo Bác sĩ Ratthapoom Watcharopas, bác sĩ phẫu thuật y học thể thao và khớp vai tại Trung tâm Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Quốc tế Vejthani, quyết định điều trị cần dựa trên đánh giá toàn diện. Cụ thể, bác sĩ sẽ xem xét tình trạng gân, mức độ rách, chức năng khớp vai và nhu cầu riêng của từng người bệnh.
Đặt lịch tư vấn cùng bác sĩ chuyên khoa vai tại Bệnh viện Vejthani để được đánh giá tình trạng vai và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.”
Khó chịu nhẹ ở vai thường cải thiện khi nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu đau kéo dài hoặc chức năng vai thay đổi, người bệnh nên đi khám chuyên khoa. Cụ thể, nên cân nhắc thăm khám nếu gặp các dấu hiệu sau:
Nhìn chung, thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân. Nhờ đó, người bệnh có thể lựa chọn điều trị phù hợp trước khi tình trạng ảnh hưởng lâu dài đến chức năng vai.
Không phải lúc nào cũng cần phẫu thuật. Rách nhẹ hoặc rách một phần có thể điều trị bằng vật lý trị liệu, điều chỉnh hoạt động và kiểm soát đau. Tuy nhiên, gân rách không tự phục hồi hoàn toàn như căng cơ nhẹ. Vì vậy, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ rách để đưa ra phương pháp phù hợp.
Hai tình trạng có triệu chứng tương tự, ví dụ như đau và khó vận động. Tuy nhiên, rách chóp xoay thường gây đau kéo dài, yếu vai hoặc khó nâng cánh tay hơn. Do đó, khám lâm sàng kết hợp chẩn đoán hình ảnh sẽ giúp xác định chính xác nguyên nhân.
Trước tiên, cần biết rằng thời gian hồi phục tùy thuộc vào kích thước vết rách, loại phẫu thuật và tình trạng sức khỏe tổng thể. Nhìn chung, quá trình phục hồi thường gồm chương trình tập luyện từng bước. Mục tiêu là khôi phục vận động, sức mạnh và chức năng vai. Đặc biệt, việc tuân thủ kế hoạch phục hồi chức năng là yếu tố quan trọng cho kết quả tốt nhất.
Nhìn chung, tình trạng có thể nặng hơn theo thời gian khi gân tiếp tục chịu áp lực. Kết quả là người bệnh có thể bị đau nhiều hơn, yếu vai hoặc suy giảm chức năng, từ đó ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Vì vậy, thăm khám sớm giúp xử lý trước khi tình trạng khó kiểm soát hơn.
Trước hết, nên tránh các động tác làm tăng đau vai. Cụ thể là đưa tay lên cao lặp lại, nâng vật nặng hoặc các bài tập gây áp lực quá mức lên khớp vai. Ngoài ra, nhân viên y tế sẽ hướng dẫn bài tập phù hợp theo mức độ tổn thương cụ thể.
Để biết thêm thông tin, vui lòng liên hệ
Trung tâm Chấn thương chỉnh hình, Tầng 2, Tòa nhà King of Bones, Bệnh viện Vejthani
Điện thoại: +66 (0) 2734-0000, máy lẻ 2298, 2299
Đường dây nóng tiếng Việt: (+66) 097-291-3351
