Chấn thương dây chằng chéo trước
Đặt lịch khám chữa bệnh
Trò chuyện cùng bác sĩTổng quan
Dây chằng chéo trước (Anterior Cruciate Ligament – ACL) là một dải mô liên kết chắc khỏe nối giữa xương đùi và xương chày, giúp ổn định khớp gối. Chấn thương dây chằng chéo trước xảy ra khi dây chằng này bị rách hoặc bong gân, thường gặp nhất trong các hoạt động thể thao đòi hỏi sử dụng khớp gối quá mức.
Dấu hiệu và Triệu chứng
Các biểu hiện thường gặp của chấn thương dây chằng chéo trước bao gồm:
• Tiếng “póc” lớn hoặc cảm giác đứt trong khớp gối.
• Sưng nhanh chóng ngay sau chấn thương.
• Cảm giác khớp gối lỏng lẻo hoặc không thể chịu lực.
• Đau dữ dội.
• Hạn chế hoặc mất khả năng vận động khớp gối.
• Không thể tiếp tục hoạt động thể thao hoặc vận động mạnh.
Lưu ý: Nếu xuất hiện những dấu hiệu trên sau khi bị chấn thương gối, cần đến gặp bác sĩ ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Nguyên nhân
Phần lớn chấn thương dây chằng chéo trước xảy ra do tổn thương không tiếp xúc trực tiếp trong lúc tập luyện hoặc thi đấu thể thao, bao gồm:
• Đột ngột đổi hướng hoặc xoay gối khi đang di chuyển.
• Tiếp đất sai tư thế sau khi nhảy.
• Dừng đột ngột khi đang chạy nhanh.
• Va chạm mạnh vào gối, như trong pha tắc bóng của môn bóng đá.
Chấn thương dây chằng chéo trước có thể ở dạng rách một phần hoặc đứt hoàn toàn. Trong một số trường hợp, dây chằng vẫn có thể nguyên vẹn sau chấn thương nhẹ, ngay cả khi bị kéo căng quá mức.
Yếu tố nguy cơ
Chấn thương dây chằng chéo trước có thể xảy ra với bất kỳ đối tượng nào, nhưng một số yếu tố sau đây làm tăng đáng kể nguy cơ mắc phải:
• Vận động viên chuyên nghiệp hoặc người tập luyện cường độ cao, thường xuyên gây áp lực mạnh lên gối.
• Nữ giới có nguy cơ chấn thương ACL cao hơn nam giới do sự khác biệt về cấu trúc cơ thể, nội tiết tố và sức mạnh cơ bắp.
• Thiếu thể lực hoặc không khởi động kỹ trước khi tập.
• Có kỹ thuật vận động sai khi thực hiện các động tác liên quan đến gối.
• Sử dụng dụng cụ thể thao không ổn định hoặc giày dép không phù hợp.
• Thi đấu trên mặt sân cỏ nhân tạo hoặc bề mặt trơn trượt.
Chẩn đoán
Bác sĩ thường kiểm tra tình trạng sưng hoặc đau khi ấn ở đầu gối, đồng thời di chuyển đầu gối theo một số hướng nhất định để đánh giá chức năng và phạm vi vận động của khớp. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định các xét nghiệm sau để xác định chấn thương:
• Chụp X-quang: Kiểm tra xem có tình trạng gãy xương hay không.
• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Sử dụng sóng vô tuyến và từ trường mạnh để tạo hình ảnh của mô cứng, mô mềm và sụn. MRI giúp đánh giá mức độ tổn thương dây chằng chéo trước (ACL) cũng như phát hiện các tổn thương khác ở các mô trong khớp gối.
• Siêu âm: Sử dụng sóng âm để kiểm tra tổn thương dây chằng, gân và cơ.
Điều trị
Phương pháp chăm sóc tại nhà R.I.C.E. có thể được áp dụng để giúp giảm sưng và đau do chấn thương đầu gối:
• Rest – Nghỉ ngơi: Giúp thúc đẩy quá trình hồi phục và tránh các hoạt động gây áp lực hoặc chịu trọng lượng lên đầu gối.
• Ice – Chườm lạnh: Chườm đá trong 20 phút mỗi 2 giờ khi còn thức.
• Compression – Băng ép: Dùng băng thun để quấn và tạo áp lực vừa phải quanh đầu gối.
• Elevation – Kê cao: Khi nằm, kê đầu gối lên gối để giúp giảm sưng.
Phục hồi chức năng
Bác sĩ vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn các bài tập có thể thực hiện có hoặc không có sự giám sát, nhằm giảm sưng và đau, phục hồi khả năng vận động của đầu gối và tăng cường sức mạnh cơ bắp. Nếu được thực hiện đúng cách, vật lý trị liệu có thể giúp điều trị và phục hồi nhiều trường hợp chấn thương dây chằng chéo trước.
Nẹp đầu gối cũng có thể được sử dụng để giúp khớp gối ổn định hơn khi vận động. Trong một thời gian, người bệnh có thể cần sử dụng nạng để giảm áp lực lên đầu gối và hạn chế việc chịu trọng lượng lên chân bị chấn thương. Vật lý trị liệu thường được kết hợp với các phương pháp điều trị y tế khác.
Phẫu thuật
Phẫu thuật có thể được cân nhắc trong những trường hợp như:
• Người bệnh là vận động viên và muốn tiếp tục chơi môn thể thao của mình.
• Có tổn thương nhiều dây chằng hoặc sụn.
• Tình trạng đầu gối ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.
Phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước (ACL reconstruction) là một phương pháp điều trị chấn thương dây chằng chéo trước. Phương pháp này loại bỏ phần dây chằng bị tổn thương và thay thế bằng một phần gân được lấy từ chính cơ thể người bệnh hoặc từ người hiến tặng, gọi là mảnh ghép (graft). Gân được sử dụng vì có chức năng tương tự dây chằng trong việc kết nối và hỗ trợ vận động của hệ cơ – xương.
Sau phẫu thuật tái tạo dây chằng chéo trước thành công, người bệnh có thể tiếp tục chương trình vật lý trị liệu để phục hồi sức mạnh cơ bắp và độ ổn định của khớp gối. Đồng thời, cần sử dụng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ.
Vận động viên có thể trở lại chơi thể thao an toàn sớm nhất khoảng 1 năm hoặc lâu hơn, tùy vào tình trạng phục hồi. Người bệnh cần thực hiện đầy đủ chương trình vật lý trị liệu theo hướng dẫn của bác sĩ và chuyên viên vật lý trị liệu để phục hồi tốt phạm vi vận động, sức mạnh và độ ổn định của khớp gối trước khi trở lại thi đấu.
Nếu tuân thủ các khuyến nghị của bác sĩ và thực hiện đầy đủ chương trình vật lý trị liệu, người bệnh có thể từng bước trở lại cuộc sống và các hoạt động thường ngày.
